Page 121 -

Дене h биіктіктен төмен қарай қозғалғанда, ауырлық күші ЗЕРТТЕ
мен орын ауыстыру бағыттас (7.3, ә-сурет), сондықтан ауырлық
1. Дене 1 Н күштің әсерінен
күшінің жұмысы төмендегідей формуламен есептеледі: 1 м-ге орын ауыстырғанда
W=mgh. (7.4) жасалатын жұмыс 1 Дж-ге
тең. 1 Дж көп пе, әлде аз
h биіктіктен горизонталь бағытта лақтырылған дененің
1 ба?
қозғалысын қарастырайық (7.4-сурет). Дене АВ қисығы бойы- 2. Массасы m дене тө-
мен қозғалсын делік. Осы қисықты горизонталь және вертикаль мен қарай 1 м-ге орын
бірнеше бөліктерге бөлейік. Горизонталь бөліктерде ауырлық ауыстыр ғанда ауырлық
күші орын ауыстыруға перпендикуляр болғандықтан, жұмыс күші қандай жұмыс атқа-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ратынын тәжірибе арқылы
жасамайды. Ал вертикаль бөліктердегі ауырлық күшінің жұ- анықтау жоспарын құр.
мысы төменде көрсетілгендей есептеледі: Қажетті құрал-жаб-
дықтар: жүктер, таразы,
W=W +W +…+W =mg∆h, (7.5)
1 2 n өлшеуіш таспа.
мұндағы W = mgh , W = mgh , W = mgh , ал ∆h= h – h . 3. Қауіпсіздік ережелерін
1 1 2 2 n n 1 2 сақтай отырып, өлшеулер
→ → жүргіз.
υ υ A 4. Әр жағдайда атқарылған
→ →
F F жұмысты есепте.
h a a 5. Есептеу арқылы
h
1 B анықталған жұмыстың
h сан мәндерін 1 Дж-мен
2
са лыстыр.
ә)
а) ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
6. Қорытынды жаса.
7.3-сурет. Ауырлық күшінің 7.4-сурет. 1-ТАПСЫРМА
жұмысы: а) W < 0; ә) W > 0
Массалары бірдей екі бала
Үйкеліс күшінің жұмысын анықтау үшін дене үстімен сырға- аулада сырғанақ теуіп жүр
найтын бетті салыстырмалы түрде қозғалмайды деп есептейік делік. (7.6-сурет).
(7.5-сурет). (7.2) формулаға сәйкес үйкеліс күшінің жұмысы: 1. Ауырлық күштерінің жұ-
мыстарын салыстыр:
W=F scosα. Үйкеліс күші қозғалысқа қарама-қарсы бағыт-
үйк а) балалардың біреуі бас-
О
О
талғандықтан, α=180 . Егер cos 180 =-1 және F =µmg екенін палдақпен түсті, екіншісі
үйк
ескерсек, онда сырғанау үйкеліс күшінің жұмысын есептейтін сырғанап түсті;
формула төмендегідей жазылады: ә) балалар бір мезгілде
әртүрлі траекториямен
W = - µ m g s . (7.6) сырғанады.
Үйкеліс күші теріс жұмыс атқарады. 2. Ауырлық күші жұмысы-
→ ның дене траекториясы-
N ның пішініне тәуелділігі
туралы тұжырым жаса.
→
→ υ
F
үйк

→
mg
7.5-сурет. Үйкеліс күшінің жұмысы
7.6-сурет. Сырғанақтар

121