Page 122 -

ОЙЛАН Егер денеге бірнеше күш әрекет етсе, онда теңәрекетті
күштің орын ауыстыру бағытына проекциясы әрбір күштің
Жұмысшыға құрал-жаб-
дықтарды жоғарғы қабат- проекцияларының қосындысы арқылы анықталатыны бел-
тағы көрме өтетін залға гілі: F =F +F +...+F . Күштің әрқайсысы жеке жұмыс атқарады,
r 1r 2r nr
көтеріп шығаруға, көрме кейбіреуі оң, кейбіреуі теріс. Олай болса, толық механикалық
аяқталысымен, оларды
қайтадан түсіруге тапсыр- жұмыс әрбір жеке күштің атқарған жұмысының алгебралық
1НҰСҚА
ма берілді. Ол жұмыстары- қосындысына тең болады:
ның ақысын әрқайсысына W=W +W +...+W . (7.7)
бөлек, жеке төлеуді талап 1 2 n
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
етті. Кәсіпкер жұмысшы- Серпімділік күшінің жұмысы қалай есептеледі? Бір ұшы
ның талабын құптады. бекітілген, ал екінші ұшына жүк ілінген серіппенің деформа-
Олай жасамаса, жұмысшы- цияланбаған күйге ұмтылуын қарастырайық (7.7-сурет). Серіп-

ның жұмыс атқармаған бо-
лып есептелетінін, жұмыс пенің ұшы ∆= ∆r x 1 − ∆x қашықтыққа орын ауыстырғандағы
2
жоқ болғандықтан, ақы серпімділік күшінің жұмысын есептеу үшін де (7.1) формуласы
төлемеуге де болатынын қолданылады. Серпімділік күші тұрақты емес, ол ұзару шама-
айтты. Кәсіпкер неге олай сына тәуелді өзгеріп отырады. Сондықтан серпімділік күшінің
айтты? Жұмысшының ең- ∆ x + ∆ x
бекақысын қалай төлеген орташа мәнін анықтап алайық: F =k 1 2 .
дұрыс? серп.орт. 2
Сонымен,
∆ x + ∆
x
W=k ∆=r ∙ (∆x − ∆x ). (7.8)
2
2 1 2
0 0 → 0
∆x F 2 2
∆x → 2 x 2 (∆x + ∆x ) (∆x – ∆x ) = ∆x – ∆x екені белгілі, бұдан
1 F 2 1 2 1 2 1
1 → x 2
∆r 1 ∆ x − ∆ 2
2
k
x x x W = k 1 x 2 = ( ∆ 2 x 2
x −∆ ) . (7.9)
2 2 1 2
7.7-сурет.
Серіппе деформацияланбаған күйге ұмтылғанда, серпімділік
F
F ЖОБАЛЫҚ
күші мен орын ауыстыру бағыттары бірдей болады да, сер-
F F пімділік күші оң жұмыс атқарады. Серіппе созылғанда немесе
x 1
F сығылғанда серпімділік күші теріс жұмыс атқарады.
0
0 x x x 0 x x x Күштің атқарған жұмысын графиктік тәсілмен қалай
1 2 1 2
а) ә) анықтауға болады?
→
Дене тұрақты F күштің әрекетінен Ох осі бойымен қозғалған
7.8-сурет. жағдайды қарастырайық. Дене координатасы x нүктеден ко-
1
ординатасы x нүктеге орын ауыстыр ғанда атқарылған жұмыс
2
Серпімділік күшінің 7.8 а-суреттегі штрихталған тік төртбұрыштың ауданына тең:
жұмысы серпімді дене W=F (x –x ).
қатаңдығының жарты- x 2 1
сы мен оның бастапқы Жоғарыда қарастырылған (7.7-сурет) серіппе қозғалысы-
және соңғы ұзарулары- ның графиктік кескіні 7.8, ә-суретте келтірілген. Осы суреттен
ның квадраттарының серіппенің ұшы x –x қашықтыққа орын ауыстырған кезде сер-
1
2
айырмасының көбей- пімділік күшінің атқарған жұмысы сан жағынан штрихталған
тіндісіне тең. F + F
трапецияның ауданына тең екенін көреміз: W = 1 2 ( x − ).
x
2 1 2
122