Page 124 -

Неліктен биіктікке 7.2 Энергия. Кинетикалық және
секіретін спортшыға
кермеден аттап потенциалдық энергия
секіруден гөрі алдыға
қарай аунап немесе
шалқалап жату Сендер дененің энергиясы оның қандай жұмыс атқара ала-
арқылы секірген тынын көрсететін шама екенін және механикалық энергияның
энергия алуы керек. 1 ккал БАЛЫҚ НҰСҚА
жеңіл?
потенциалдық және кинетикалық энергия деп аталатын екі
түрі болатынын білесіңдер. Биіктігі h көлбеу жазықтықпен
домалаған шар тыныш тұрған білеушеге соқтығысқанда, оны
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
орнынан жылжытуы мүмкін. Бастапқыдағы потенциалдық энер-
гиясы неғұрлым үлкен болса, соғұрлым шар білеушенің орнын
көбірек өзгертеді (7.12-суретке қара).

g↓
→
7.11-сурет. υ φ l
Биіктікке секіру
h
E= mgh
ТІРЕК СӨЗДЕР:
mυ 2
E=
■ кинетикалық энергия 2
■ потенциалдық энергия 7.12-сурет.
Дененің энергиясы неғұрлым көп болса, оның механикалық
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? жұмыс жасауға қабілеттілігі соғұрлым жоғары болады.
Дене немесе денелер жүйесі жұмыс жасағанда, энергия
Адам ағзасы дұрыс қызмет
атқару үшін қажетті энер- шығындалады да, дененің энергиясы минимал күйге ауысады.
гияны тамақ ішу арқылы Денелер жүйесі қайтадан жұмыс жасау қабілетіне ие болуы
алады. Бұл энергия килока- үшін оның күйін өзгерту керек: жылдамдығын арттыру, жоғары
лориямен (ккал) өлшенеді. көтеру немесе деформациялау арқылы орнын өзгерту қажет.
ЖО
14-15 жастағы жасөспірім-
дер тамақтану арқылы Ол үшін сыртқы күштер оң жұмыс жасауы керек.
тәулігіне 2300-3000 ккал Энергия дегеніміз – дене немесе денелер жүйесі қандай

≈ 4,2 кДж. Егер сен тәулік да бір күйден нөлдік деңгейге өткенде атқарылатын жұмысқа
ішінде энергетикалық құн- тең шама.
дылығы 2570 ккал тамақ Потенциалдық энергия – денелер жүйесінің (оны құрайтын
ішсең, онда 2570 ккал =
2570 ∙ 4,2 кДж = 10,8 МДж бөлшектердің) өзара орналасу орны өзгергенде жұмыс жасай
энергия аласың. Бұл 60 алу қабілетін сипаттайтын физикалық шама.
ваттық 50 қыздыру шамы Кинетикалық энергия – қозғалыстағы дененің жұмыс жасай
1 сағат бойы жанғанда
тұтынатын электр энергия- алу қабілетін сипаттайтын физикалық шама.
сына тең: 50 ∙ 60Вт ∙ 1сағ «Нөлдік деңгей» деп потенциалдық энергия нөлге тең бо-
=10,8МДж
латын деңгейді атайды. Серіппенің потенциалдық энергиясы
оның деформацияланбаған күйінде нөлге тең.

124