Page 126 -

1-ТАПСЫРМА созу үшін қандай жұмыс атқарылған? Серіппенің потенциалдық энергия-
сы неге тең?
«Шар-Жер» жүйесінде F/H
1 Дж потенциалдық энер-
гияға ие болатын масса- 8.0
сы 100 г шар туралы есеп 6.0
құрастыр.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
4.0
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
2.0
Спортшының биіктікке
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
секіру көрсеткіштерінің 0 0.10 0.20 0.30 x, м
жоғары болуы, оның ки-
нетикалық энергиясына, 7.14-сурет. Серіппеге түсірілген күш әсерінен созылуы
екпін алу жылдамдығына
байланысты. Осы спорт Шешуі:
түрінен жетістікке жету- 1-қадам. Серіппенің қатаңдығы графиктен анықталады:
ге спортшының секіру k = ∆ y = F = 60, H − 00, H = 25 (осы мәндерінен басқа графиктен
H
кезіндегі масса центрінің ∆ x x 024, M − 0 00, M M
орналасуы да әсер етеді. тандап алуға болады)
Американдық Дик Фосбе- 2-қадам. Серпімділік күшін F=k∆х Гук заңын қолданып табамыз:
ри 1968 жылы (Мексика)
2,24 м биіктікке секіріп, F=25 Н/м ∙ 0,28 м=7 Н.
рекорд жасағанда өзінің 3-қадам. Серпімділік күшінің жұмысын күштің деформацияға тәуел-
16 жасында ойлап тапқан ділік графигінен (график астындағы үшбұрыштың ауданын есептеу
фосбери-флоп деп ата- арқылы) анықтайық:
латын әдісін қолданды. W= 1 ∙ 7 Н ∙ 0,28 м=0,98 Дж.
1993 жылы (Саламанка, 2
Испания) әлем бойынша 4-қадам. Серіппенің потенциалдық энергиясын есептейік:
рекордты жаңартқан ку- H
балық Хавьер Сотомайор 25 M 2
028 M =)
(бойы 195 м) де 2,45 м биік- E = 2 ⋅(, 0 98, Дж.
п
тікке секіргенде осы әдісті
қолданған. Жауабы: 25 Н/м; 7 Н; 0,98 Дж; 0,98 Дж.
2-ТАПСЫРМА

І және ІІ-бағандағы сөйлемдерді сәйкестендір.

1. Кинетикалық энергиясы да, а) Ұшып бара жатқан ұшақ.
потенциалдық энергиясы да бар. ә) Тік жоғары лақтырылған доп.
б) Аспанда қозғалмай тұрған
тікұшақ.
2. Тек кинетикалық энергиясы бар. в) Шыңнан түсіп келе жатқан
альпинист.
7.15-сурет. Хавьер г) Жүк ілгендіктен, созылып тұрған
Сотомайор – серіппе.
биіктікке секіруден 3. Тек потенциалдық энергиясы д) Мұз айдында сырғанап бара
әлемдік рекорд бар. жатқан шайба.
орнатқан спортшы

126