Page 123 -

ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ A

Массасы m бала көкжиекпен α бұрыш жасайтын төбешіктен сырға- α
найды (7.9-сурет). Төбешік пен баланың киімі арасындағы үйкеліс коэф-
фициенті µ. Бала А нүктесінен В нүктесіне дейін S қашықтыққа орын ауыс- B C
тырғанда оған әрекет еткен әрбір күштің атқарған жұмысын анықта. Егер
бала С нүктесіне жеткенде тоқтаған болса, оған В нүктесінен С нүктесіне 7.9-сурет
s
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
дейін орын ауыстырғанда әрекет еткен барлық күштердің атқарған
4 y
толық жұмысы қандай?
Шешуі: →
F
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
→
1-қадам. Сызбасын сызып (7.10-сурет), балаға әрекет ететін күштердің үйк N
бағыттарын көрсетеміз.
2-қадам. Балаға әрекет еткен ауырлық күшінің жұмысын анықтаймыз: x
α
W =m g cos(90 – α)s = m g s sin α .
О
а1 → →
3-қадам. Реакция күші N бетке перпендикуляр болғандықтан, W =0 . mg
N1
4-қадам. Үйкеліс күші қозғалысқа кедергі жасайтындықтан, теріс жұ- 7.10-сурет
мыс атқарады. Сондықтан,
W = – F s = – µ N s = – µ m g s cosα .
үйк1 үйк
5-қадам. Бала В мен С нүктелерінің арасында орын ауыстырған- 2-ТАПСЫРМА
да ауыр лық күші мен реакция күші горизонталь бетке перпендикуляр
болғандықтан, тек қана үйкеліс күші теріс жұмыс атқарды: Оқушы көкжиекке 60°
бұрыш жасай бағытталған
W =0, W =0,
N2 а2 0,6 Н күш жұмсап, массасы
s 150 г қорапты үстел бетімен
W = – F s = – µ m g .
үйк2 үйк2 2 қозғалысқа келтірді. Қорап
4
6-қадам. Барлық күштердің атқарған жұмысын анықтау үшін әрбір 10 с бойы тұрақты 1 см/с
күштің атқарған жұмысының қосындысын табамыз. жылдамдықпен қозғалды.
Сонымен, W=W +W +W +W +W +W Оқушының жасаған тұжы-
a1 N1 үйк1 N2 үйк2 a2 рымы: үйкеліс күшінің жұ-
s  µ 
Сонда, W = m g s sinα – µ m g s cosα – µ m g = m g s (  sinα − µ cosα) − . мысы F = күштің атқарған
m g⋅
4  4 
 µ  жұмысына тең. Әр күштің
Жауабы: mgs sinα − µ cosα) −  . атқарған жұмысын есеп-
( 
 4  теп, оқушының тұжыры-
мы ақиқат немесе жалған
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР екенін анықта. Қорап пен
үстел арасындағы үйкеліс
1. Жүк 200 Н күштің әрекетінен горизонталь жолмен 50 м орын ауыс- коэффициентін есепте.
тырды. Күштің жұмысын анықта.
2. Жолаушы массасы 20 кг қол жүгін вагон дәлізімен 2,5 м сүйреп
келді де, оны жүкке арналған сөреге орналастыру үшін 2 м биік-
тікке көтерді. Жүк орын ауыстырғанда ауырлық күшінің атқарған
м
жұмысын анықта (g =10 ).
с 2
3. Массасы 10 кг жүкті 10 м биіктікке троспен жоғары қарай бірқа-
лыпты көтерген. Жүкке әрекет ететін күштердің әрқайсысы қандай
жұмыс атқарды?
4. Қандай жағдайда механикалық жұмыс атқарылмайды? Үш мысал
келтір.

123