Page 130 -

2-ТАПСЫРМА mυ 2 mυ 2
Доп вертикаль жоғары Бұдан, mgh + 1 = mgh + 2 . (7.18)
1 2 2 2
лақтырылған. Лақтыру
мезетіндегі оның кинети- Бұл өрнектен толық механикалық энергияның өзгермей-
калық энергиясы 25 Дж тінін көреміз.
(ауаның кедергісі ескеріл- E + E =E + E . (7.19)
меген). к1 п1 к2 п2
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
(7.18) және (7.19) өрнектер тұйық жүйедегі толық механи-
1. Траекторияның ең
жоғарғы нүктесінде доп- калық энергияның сақталу заңын сипаттайды.
тың кинетикалық энергия- Дене еркін құлағанда оның кинетикалық энергиясы, по-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сы қандай болады? тенциалдық энергиясы және толық механикалық энергиясы
0 Дж; 25 Дж; 50 Дж.
қалай өзгеретінін қарастырайық. Массасы m дене h биіктіктен
2. 7.21-суретте доп энер- Жерге құлап түскенде бастапқыда υ =0, E =0, E =mgh . Толық
1
гиясының сақталуының механикалық энергия E =E + E =mgh . к1 п1 1
графиктік кескіні көрсе- 1 к1 п1 1
тілген. Қай қатарда энер- Қозғалыс басталғаннан t уақыт өткендегі кинетикалық энер-
гияның түрленуі дұрыс гия мен потенциалдық энергияны анықтайық. Еркін құлағанда,
сипатталған? mυ 2 mgt
2 2
υ=gt. Олай болса, E = = .
А. 1-ПЭ; 2-КЭ; 3-ТМЭ; k2
2 2
В. 1-КЭ; 2-ПЭ; 3-ТМЭ; gt 2
t уақыт ішінде дене жол жүріп өтеді.
С. 1-ТМЭ; 2-КЭ; 3-ПЭ. 2 gt 2 mυ 2 2 2
=
1 =
E Сондықтан, E =mgh =mg(h – E )= mgh – mgt .
п2
1
2
3 2 k2 2 2
mυ 2 mgt mυ 2 mgt
2 2
2 2
п2 =
=
1 =
=
E = E +E = E + (mgh – )= mgh = E 1
2 E
к2
1
k2
k2
1 2 2 2 2
Бұдан дене еркін құлағанда оның соңғы механикалық энер-
2 гиясы бастапқыдағы механикалық энергиясына тең болатынын
көреміз.
0 h E = E + E =const. (7.20)
к
п
Дене еркін құлағанда оның кинетикалық энергиясы артып,
7.21-сурет.
Энергияның потенциалдық энергиясы кемігенімен, толық механикалық
сақталуының энергия өзгермейді.
графиктік кескіні Үйкеліс күшінің толық механикалық энергияның сақта-
3-ТАПСЫРМА луына әсері бар ма? Бірнеше макроскопиялық денелерден
тұратын кез келген жүйеде үйкеліс күші әрекет етеді. Жүйенің
Жер бетінен 5 м биіктікте
орналасқан нүктеде баста- толық механикалық энергиясының өзгеруіне үйкеліс күшінің
пқыда тыныш тұрған мас- әсерін қарастырайық. Үстел бетінде жатқан дене қозғалған-
сасы 100 кг дене көлбеу да, үйкеліс күші теріс жұмыс жасайтындықтан, кинетикалық
жазықтық бойымен сы- энергия азаяды, бірақ потенциалдық энергия артпайды, толық
рғанап келеді делік. Бүкіл механикалық энергия кемиді. Бірақ механикалық энергияның
қозғалыс кезінде үйкеліс
күшінің әсерінен энергия кемуі энергияның жоғалуын білдірмейді. Көп жағдайда, үй-
шығын болатыны белгілі. келіс күші жұмыс жасағанда, денелер қызады, олардың ішкі
Дене көлбеу жазықтықтың энергиялары артады.
ең төменгі нүктесінде қан- Жоғарыдан құлап түскен доп еденнен серпіліп, ыршығанда
дай жылдамдыққа ие бо- неліктен бастапқы биіктікке жете алмайды? Неліктен ұшып келе
лады?
130