Page 133 -

Ньютонның екінші заңын импульстік түсінік тұрғысынан ЗЕРТТЕ
қалай тұжырымдауға болады? Егер (7.21) формуласын ескер- 1) 7.23-суретке назар


mυ
сек, онда дене импульсінің өзгерісі ∆ p = =m∆υ екендігі шығады. аудар. Неліктен шикі жұ-
Олай болса, (7.23) формуласын мыртқа 1-ші жағдайда
→ жарылып, 2-ші жағдайда
F ∆t =∆ p = mυ (7.24) жарылмады?
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
түрінде жазуға болады. Бұдан Жауабыңды сыныптас-

∆ p тарыңның жауаптарымен
F = . (7.25) салыстыр.
t ∆
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Сонымен, (7.24) және (7.25) формулаларына сүйене отырып,
төмендегідей тұжырымдар жасай аламыз:
Дене импульсінің өзгерісі осы өзгерісті тудыратын күш им-
пульсіне тең. Теңәрекетті күш дегеніміз – дене импульсінің
өзгеру шапшаңдығы.
Қозғалыстағы екі шарды қарастырайық. Бірінші шардың
массасы 1 кг, жылдамдығы 50 м/с, екінші шардың массасы
50 кг, жылдамдығы 1 м/с болсын. Шарларды тоқтату үшін бір-
дей күш жұмсалғанда, қай шар тез тоқтайды?
Бұл сұраққа жауап беру үшін екі шардың бастапқы импульс-
м
терін p=mυ формуласын қолданып, есептейік: p =1 кг ∙ 50 =
1 с
м м
50 кг ∙ , p =50 кг ∙ 1 =50 кг ∙ м/с. Бұдан екі шардың бастап-
с 2 с 7.23 - сурет
қыдағы импульстері бірдей екенін көреміз. Тоқтағанда екеуінің
де соңғы импульстері нөлге тең болады. p '=0, p '=0 болған- 2) Екі полиэтилен пакет,
1 2 газет немесе қағаз сүл-
м
дықтан, ∆p =p ' – p =–50 кг ∙ , ∆p =p ' – p =–50 кг ∙ м/с, яғни гілер орамасын пайда-
1 1 1 2 2 2
с ланып, 1-1,5 м биіктіктен
екі шардың импульсінің өзгерісі де бірдей. Шарларды тоқтату тасталған шикі жұмыртқа
еденге соқтығысқанда жа-
үшін бірдей күш жұмсалғандықтан, 7.24-формулаға сәйкес рылмайтын әдісті ойласты-
олардың тоқтауына бірдей уақыт қажет. рып, тәжірибеде тексер.
Тәжірибені жақсарту жо-
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛДАРЫ лын ұсын.

1. Боулинг шарына 170 Н күш 0,26 с әсер еткенде, оның жылдамдығы
6,5 м/с -қа өзгерді. Боулинг шарының массасы мен импульсінің өзгерісін Денелер жүйесінің
импульсі осы тұйық
анықта. жүйе дегі барлық де-
Шешуі: нелер импульстерінің
1-қадам. Ох осін қозғалыс бағытымен сәйкес келетіндей таңдап ал-
→ векторлық қосынды-
сақ, F күш те қозғалыс бағытында әсер ететіндіктен, (7.24) формуласы сына тең.
F∆t=m∆υ түрінде жазылады.
Ft ∆
2-қадам. Одан массаны анықтаймыз: m = .
∆υ
3-қадам. Боулинг шарының импульсінің өзгерісін анықтау үшін ∆p=F∆t
немесе ∆p=m∆υ формуласын қолданамыз.

133