Page 132 -

Неліктен 7.4 Дене импульсі. Күш импульсі
автокөліктерде
қауіпсіздік
жастықшалары Импульс – «соққы» (грек. impulses) деген мағынаны біл-
қолданылады?
діретін сөз. «Дене импульсі» және «күш импульсі» деп аталатын
физикалық шамалар механикалық қозғалысты сипаттау үшін
қолданылады.
Дене импульсі – дене қозғалысының сандық сипаттамасы.
Қозғалыстағы барлық дененің импульсі болады. Дене импуль-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сінің формуласы:

p = mυ (7.21)
→
mυ
мұндағы p = – дене импульсі, m – масса, υ – жылдамдық.
ТІРЕК СӨЗДЕР: ХБЖ-де дене импульсінің өлшем бірлігі: 1 кг·м/с.
Егер дененің жылдамдығы нөлге тең болса, импульсі де
■ дене импульсі 0Қ НҰСҚА
нөлге тең болады. Массалары бірдей екі дененің қайсысының
■ күш импульсі жылдамдығы үлкен болса, сол дененің импульсі де үлкен бола-
ды. Бірдей жылдамдықпен қозғалған екі денені қарастырғанда,
массасы үлкен дененің импульсі үлкен болады.
Дененің массасы мен
жылдамдығының кө- Дене импульсі — векторлық шама. Дене импульсінің бағыты
183,7 км/сағ жылдам-БАЛЫ
бейтіндісіне тең физи- үнемі қозғалыс жылдамдығының бағытымен бағыттас болады.
калық шаманы дене Күш импульсі мен дене импульсі арасында қандай байланыс
импульсі деп атайды. →
бар? Қандай да бір υ жылдамдықпен қозғалып келе жатқан
массасы m денені қарастырайық. Дене ∆t уақыт ішінде оған

→
m g⋅
Күш пен оның әрекет қозғалыс бағытында түсірілген тұрақты F = күштің әрекетінен, υ

ету уақытының көбей-  ∆υ
тіндісіне тең физикалық жылдамдыққа ие болсын. Сонда дене a = үдеумен қозға-
шаманы күш импульсі t ∆  
деп атайды. лады. Ньютонның екінші заңын өрнектейтін F = ma формула-



ЖО
F
m g⋅
1-ТАПСЫРМА сынан a = m , мұндағы F = — теңәрекетті күш. Бұдан




F
=
t ∆
дықпен қозғалған массасы a = a = ∆υ (7.22)
m
170 г хоккей шайбасы мен теңдігі шығады. Бұл (7.22) теңдіктен
60,6 м/с жылдамдықпен 
m g⋅
қозғалған массасы 430 г F = ∆t=m∆υ (7.23)
футбол добының импульс- 

терін салыстыр: қайсысы- өрнегі шығады, мұндағы m∆υ – дене импульсінің өзгерісі, ал

m g⋅
ның импульсі үлкен және F = ∆t көбейтіндісі күш импульсі деп аталады. Күш импульсінің
неше есе үлкен?
ХБЖ-гі бірлігі: 1 Н ∙ c (Ньютон ∙ секунд).
Күш импульсі – векторлық шама. Күш импульсі векторының
бағыты әсер етуші күштің бағытымен сәйкес келеді.
132