Page 184 -

Кіші футбол ойыны 9.4 Толқын дифракциясы
болып жатқан
алаңның дуалының
сыртында тұрып Толқындық қозғалысқа интерференциядан басқа дифракция
доп тиіп кетеді деп құбылыстары да тән. Дифракция деп толқындардың жолын-
қорықпауға болады.
Бірақ алаң ішіндегі дағы бөгетті айналып өтуін айтамыз. 9.21-суретте су бетіндегі
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
жанкүйерлердің бөгеттерден өтіп жатқан толқындар дифракциясы көрсетілген.
дауысын естіп, Дифракция толқын фронты бөгетке кездескен кезде үнемі
доп тиіп кетердей бақыланады және оның нәтижесі толқын ұзындығы λ мен
қобалжимыз. Осы бөгеттердің өлшеміне d байланысты болады. Егер:
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
құбылысты қалай
түсіндіруге болады? • λ≈d болса, онда дифракция бөгетке жақын қашықтықтарда
Бұл жағдайда энергия бақыланады;
тасымалданады ма? • λ»d болса, онда дифракция бөгеттен алыс қашықтықтарда
да бақыланады;
• λ«d болса, онда бөгет толқынның таралу бағытына әсер
етпейді.
9.22-суреттің біріншісінде тар саңылаудан өткен жазық
толқындардың дифракциясы көрсетілген, саңылаудан өткен
соң дифракциялық көріністі анық көре аламыз. Бұл жағдайда,
λ≥d шарты орындалады, мұндағы λ – толқын ұзындығы, d –
саңылаудың ені. Ал кең саңылаудан өткен толқынның пішіні
өзгермейді, тек толқындық беттің шеті ғана сәл иіледі, яғни аз
дифракцияланады, оның математикалық өрнегі λ<d түрінде
жазылады.
Егер толқын жолында бөгет тұрса, онда өлшеміне байла-
нысты бөгеттен кейінгі аймақта «көлеңкені» байқауға бола-
ды. Көлеңке деп толқынның таралмайтын аймағын айтамыз.
9.21-сурет. Су Бөгеттің өлшеміне байланысты «көлеңке» аймағының өлшемі
бетіндегі дифракция мен пішіні әртүрлі болады.
Дифракция интерференциямен түсіндіріледі. Толқын жо-

ТІРЕК СӨЗДЕР: лындағы бөгет екінші ретті толқын көзі болып табылады және
толқындар түзу сызықты таралу бағытынан ауытқиды, яғни
■ дифракция
олардың шеті иіледі. «Көлеңкелер» аймағында толқындар ин-
■ «Көлеңкелер» аймағы терференциясын бақылауға болады.

Толқындардың түзу- тар толқын
сызықты таралудан саңылаудан кедергілері
ауытқуы немесе бө- өткен толқын
геттерді орағытып өтуі
дифракция деп атала-
ды ( «difractus» – латын
кең толқын
сөзі «сынған» деген саңылаудан ұзындығынан
мағынаны білдіреді). өткен толқын ұзын 9.22-сурет.
кедергілер Толқындар
дифракциясы

184