Page 183 -

дегі бөлшектің қорытқы ығысуы бір-біріне тәуелсіз таралатын Суперпозиция прин-
әр толқынның ығысуының алгебралық қосындысына y +y ципі: екі немесе одан
1 2
тең болады. Содан кейін екі толқын бір-біріне тәуелсіз, екінші көп толқындар кеңістік-
толқын болмағандай өз қозғалыстарын жалғастыра береді. тің бір нүктесінде кез-
Пайда болған толқынның пішіні мен жиілігі қабаттасып жатқан дескенде қорытқы
ығысу әр толқынның
толқындардың амплитудасы мен жиілігіне байланысты. ығысуларының алге-
Толқындардың интерференциясын алу үшін толқындар бралық қосындысына
когерентті болуы керек. Когерентті толқындар дегеніміз тең болады.
– толқын көздерінің жиілігі бірдей және олардың тербеліс
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
фазаларының айырымы тұрақты болатын толқындар. 1ҚА y 2
ЖОБАЛЫҚ НҰС
9.19-суретте дыбыс зорайтқыштан тараған дөңгелектің y 1 y 2 y 1
толқындарының интерференциясы көрсетілген. Толық сы- y 2
зықпен толқын өркештері (С), үзік сызықпен толқын сайлары y y y
2 1
берілген (R). нүктелері ● амплитуданың артуына – интерферен- а) ә)
цияның максимумына, ал нүктелері ○ амплитуданың кемуіне, 9.18-сурет.
интерференцияның минимумына сәйкес келеді. Амплитудалары
әртүрлі толқындардың
ығысу ығысу
A ығысу A қабаттасуы
уақыт уақыт ығысу
2A
уақыт уақыт Қабаттасқан толқын-
+ = + =
A A дардың қорытқы ам-
плитудасы артуынан
а) ә) немесе азаюынан
9.20-сурет. а) бір фазадағы және ә) қарама-қарсы фазадағы жазықтықта таралған
толқындардың интерференциясы толқындардың супер-
позициясы интерфе-
ренция деп аталады.
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1 толқын
1. Толқын шағылғанда толқынды сипаттайтын шамалар өзгере ме? ұзыңдық

2. Толқындар шағылғанда энергия жоғала ма? R
C
3. Толқын сынғанда қандай физикалық шамалар өзгереді?
R
4. Қандай жағдайда суперпозиция принципі қолданылады? C
R
5. Бір бауда қарама-қарсы қозғалған екі толқын бір-бірінен шағыла C
ма? Түсіндіріңіз.
9.19-сурет. Екі сфера-
6. Екі толқын қабаттасқанда, қорытқы толқынның амплитудасы осы
лық толқынның
толқындардың бірінің амплитудасынан қандай жағдайда үлкен
интерференциялық
болады?
көрінісі
7. Интерференция құбылысы кезінде энергия сақтала ма?
8. Толқын бойымен энергия тасымалданатынын білесің. Интерфе- ЗЕРТТЕ
ренцияның максимумы мен минимумында энергия өзгере ме?
Толқынның таралу бағы-
Минимумында энергия жылуға түрленуі мүмкін бе?
О
тына 60 бұрыш жасай
орналасқан бөгетке келіп
түскен толқын диаграмма-
сын сыз.

183