Page 187 -

толқын ЗЕРТТЕ
бағыты
сыртқы айлақ Дифракция құбылысын
бақыла. Ол үшін толқын
ішкі айлақ ішкі айлақ ұзындығы ұзын параллель
бөгеті жазық беттерді шығарушы
толқын көзін пайдалан.
Толқын жолына өлшемі
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
кішкентай бөгеттерді қой,
9.28-сурет.
Жауабы: нені байқадың? Егер дене
өлшемі үлкен болса ше? Ал
а) Айлаққа кіргенде байқалатын құбылыс дифракция құбылысы деп
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
аталады. осы толқындар тар саңы-
лауы бар бөгеттен өтсе не
ә) 9.28-суреттегідей көрініс алынады.
болады? Өз бақылауыңды
түсіндір.
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. Дифракция қандай құбылысқа жатады?

2. Дыбыс толқындары мен жарық толқындары дифракцияланады ма?
3. Тақырыптағы мысалдардан басқа дифракцияланған толқындарға мысалдар келтір.
4. Дифракциялық көріністің пішіні қандай шамаларға тәуелді?
5. Егер толқын жолындағы бөгеттен айналып өтсе, онда толқын жиілігі, жылдамдығы және толқын
ұзындығы қалай өзгереді?
6. Дифракцияланған толқындар жылдамдығы өзгеруі мүмкін бе? Түсіндір.
7. Қай жағдайда толқындар дифракциясы кезінде толқын ұзындығы азаяды?

8. Жарық сәулесі бөгеттерді немесе биік ғимараттарды айналып өтпейді, яғни олардың көлеңкесі
бар. Ал радиотолқындардың ғимараттарды немесе тауларды орағытып өткенін байқау оңай,
оларды радиоқабылдағыштар тіркейді. Неліктен дифракция құбылысының радиотолқындарда
жарық толқындарына қарағанда байқалатынын түсіндір.
9. Жазық толқын су бетінде таралып жатыр.
а) су бетіндегі бөлшектердің қозғалысы қандай болады?
ә) 9.24-суретте бөгетке дейінгі су бетіндегі жазық толқын сызбасы көрсетілген. Р нүктесіне толқын-
ның жетуі қандай құбылыспен түсіндіріледі?
б) бөгеттен кейінгі толқын сызбасын сыз.
в) егер бөгетке дейінгі толқынның жылдамдығы 12 см/с, ал толқын ұзындығы 1,6 см-ге тең болса,
онда толқын жиілігі қандай болады?
г) бөгеттен өткен толқынның жиілігі өзгереді ме?

187