Page 182 -

Жаңбыр 9.3 Толқындар суперпозициясы
тамшыларынан
пайда болған
толқындар бір Толқындардың қасиеттерін қарастырайық. Толқын энергия
орында кездессе не тасымалдайды, бойында энергиясы бар толқын жолындағы
болады? Бөлмеде
тараған дыбыс бөгетке қысым түсіреді. Серпімді ортадағы толқын жылдам-
ә)ҰСҚА
толқындары бір- дығы толқын жиілігіне тәуелді, бұл тәуелділік – дисперсия деп
біріне кедергі жасай аталады. Біртекті ортада әртүрлі жиілікпен таралатын толқын-
ма? Толқындардың дардың жылдамдығы да әртүрлі болады. Толқын біртекті емес
кездесуін ауада ортада таралғанда шашырайды.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
атылған оқтардың
жанасуымен Толқын бөгетке кезіккенде немесе толқынның таралу ор-
салыстыруға бола тасының шекарасына жеткенде шағылады. Толқын энергия-
ма? сының бір бөлігін шағылғанда жоғалтады. Толқын ұзындығы
өзгермейді. Түсу бұрышы шағылу бұрышына тең: i=r .Толқын
ТІРЕК СӨЗДЕР:
ЖОБАЛЫҚ Н
шағылғанда импульсінің бір бөлігін бөгетке береді. Инертті
■ дисперсия бөлігінде толқынның таралу жылдамдығы аз болады.
■ суперпозиция а)
■ интерференция

ойыс
бөгет
импульстың таралуы

жазық толқындық толқындық
бөгет бет бет
берілген импульс
9.15, а-сурет. Жазық бөгеттен 9.15, ә-сурет. Ойыс бөгеттен
шағылған толқын. шағылған толқын.

шағылған импульс Толқын таралатын ортаның, мысалы судың тереңдігі азайса,
онда толқынның таралу жылдамдығы кемиді. Жиілік толқын
9.16-сурет.
Массалары әртүрлі көзіне тәуелді болғандықтан өзгермейді. λ=υ ∙ f формуласы
арқан бойымен бо йынша, толқын ұзындығы азаяды. Жылдамдықтың өзгеруі
тараған импульс сыну құбылысына тән (9.17-сурет).
Кеңістікте бір емес, бірнеше толқын таралса, онда олар
терең су жылдам қозғалады
белгілі бір нүктеде кездеседі. Мысалы, бір мезгілде су бетіне
лақтырылған екі тастың әсерінен пайда болатын толқындар.
Толқындардың кездесіп, қабаттасуын суперпозиция прин-
ципімен түсіндіруге болады. Суперпозиция принципі бойынша
кеңістіктің қандай да бір нүктесінен өтетін толқындар бір-біріне
нормаль
тәуелсіз қозғалысын жалғастыра береді.
таяз су баяу қозғалады 9.18-суретте арқан бойымен қарама-қарсы қозғалған ам-
плитудалары әртүрлі y және y толқындары берілген. Екі толқын
9.17-сурет. 1 2
қарама-қарсы қозғала отырып, кеңістіктің бір нүктесінде өр-
кештері а) сәйкес келетіндей және ә) сәйкес келмейтіндей
бір-бірімен қабаттасады делік. Ортаның кез келген нүктесін-

182