Page 186 -

Шешуі:
1-қадам. Толқындар дифракциясында су тереңдігі өзгермесе, толқын-
ның бастапқы жылдамдығы да, толқын ұзындығы да өзгермейді. Сон-
дықтан, бірінші қатесі толқын ұзындықтары әртүрлі сызылған. Екінші
қатесі, толқын дифракциясы кезінде бөгеттен өткен толқын бетінің шеті
иілуі керек немесе бөгеттен өткен толқын сфералық болуы керек.
2-қадам. 3λ=d болса, онда бөгет толқынның таралу бағытына әсер ет-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
пейді (9.26-сурет).
9.26-сурет
3-қадам. Есептің шарты бойынша, толқын ұзындығы λ=1,2 см, ал
толқын жылдамдығы υ=8,0 м/с.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
2-ТАПСЫРМА λ
Толқын периодын T � = формуласымен анықтаймыз.
Айлақта тұрған кеме υ
(9.25-сурет) бөгеттен өт- Олай болса, T=(0,012 м)/(8 м/с)=1,5 мс .
кен толқын әсерінен тер- Жауабы:
беледі ме? Дифракциялық а) толқын ұзындықтары әртүрлі; толқын түрі өзгермеген, яғни дифрак-
көріністі сыз. Толқынның цияланған көрініс көрінбейді;
бағыты сәулемен көрсетіл- ә) саңылаудың енін арттырса, толқындар дифракциясы азаяды;
ген. Егер саңылау өлшемін б) толқын периоды: T=1,5 мс.
азайтса не болады? Ойың-
ды дәлелде. Ашық теңіз толқындары айлаққа (портқа) зиян келтірмеуі үшін
саңылау ларының өлшемдері әртүрлі бөгеттерді қолданады. 9.27-суретте
толқын беттерінің ашық теңізден сыртқы айлаққа өтуін көрсететін жоға-
рыдан қарағандағы бейнесі көрсетілген.

ашық
теңіз

сыртқы айлақ толқын
бөгеті бағыты
сыртқы
айлақ

ішкі айлақ бөгеті ішкі айлақ

9.25-сурет 9.27-сурет

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? а) Бөгет арқылы өткен толқын фронттарының сыртқы айлақта шеттері
иіледі. Айлаққа кіргенде байқалатын осы құбылыс қалай аталады?
Үкілер үлкен арақашық- ә) 9.28-суретте сыртқы айлақтан ішкі айлаққа өтетін толқын беттерінің
тықта бір-бірімен тілдесе дифракциялық көрінісін сыз.
алады. Олар ұзын толқын-
ды дыбыс шығарады, бұл Шешуі:
толқындар орман ағашта- 1-қадам. Бұл – дифракция құбылысы. λ«d болғандықтан, толқындық
рынан жақсы дифракция- беттердің тек шеттері иіледі.
ланады.
2-қадам. Ішкі айлақ саңылауының ені толқын ұзындығына тең, сон-
дықтан толқын сфералық толқын түрінде таралады.

186