Page 218 -

4-ТАПСЫРМА көк жұлдыздар массасы салқын қызыл жұлдыздарға қарағанда
артық екендігі байқалады.
Цефеид жұлдызының көрі-
нерлік жұлдыздық шамасы Құрамындағы сутектің барлық қоры гелий түзіп бітпей,
+15,2. Ал абсолюттік жұл- жұлдыз бас тізбекте қала береді. Ядроларында түзілу процесі
дыздық шамасы – 4,2. Жұл- аяқталған жұлдыздар бас тізбекте орналаспайды. Энергиялары
дыз қаншалықты алыста?
таусылған кәрі жұлдыздар алыптар немесе асқын алыптарға
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
айналады. Олар бас тізбектен тыс жоғарғы оң жақта орна-
ласқан. Олардың жарқыраулары жоғары, бірақ радиустарының
5-ТАПСЫРМА үлкендігі есебінен температуралары төмен болады. Көптеген
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Беллатрикстің көрінерлік жұлдыздар бірігу процесін кішкентай ақ ергежейлілер түрінде
жұлдыздық шамасы 0,4; аяқтайды: температуралары жоғары, радиустарының шамасы
абсолют шамасы – 6,0. Бе- кіші болғандықтан, жарқыраулары төмен.
тельгейзенің көрінерлік
жұлдыздық шамасы 1,6; ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
абсолют шамасы – 2,7. Осы
екі жұлдыздың қайсысы Мюррей жұлдызы – көрінерлік шамасы +8 болатын жақсы көрінбей-
Жерге жақын? Жауабың- тін жұлдыз. Бұл Күнге көршілес жұлдыз болмаса да, жақын жұлдыздар
ды түсіндір. қатарында. Параллаксы 0,0063’’ тең. Спектрлік класы F, температурасы
8500 К.
а) Мюррей жұлдызына дейінгі қашықтық қандай? Жауабыңды парсек,
жарық жылы және километрмен өрнекте.
6-ТАПСЫРМА
ә) Жұлдыздың абсолюттік шамасын анықта;
б) Мюррей жұлдызының жарықтылығын Күннің жарықтылығымен
Ox осінде спектрлік класс,
Oy осінде абсолюттік шама салыстыр. Күннің абсолют көрінерлік шамасын +5 деп қарастыр;
берілген деп есептеп, в) Мюррей жұлдызының радиусын Күннің радиусымен салыстыр. Күн-
Герцшпрунг-Рассел диа- нің температурасын 5800 K деп қарастыр.
граммасында бас тізбектің, Шешуі:
алыптардың және ақ ерге- а) арақашықтықты параллакс арқылы анықтаймыз: d = 1 ;
жейлілердің орналасуын 1 p
сызып көрсет. d = = 158,7пк=517ж.ж.=4,9 ∙ 10 км;
15
0.0063
ә) абсолюттік жұлдыздық шаманы анықтау үшін 11.4 теңдеуді қолда-
намыз:
 d � 
m-M=5 lg   ; d = 158,7пк≈160 пк деп алайық.
 10   160 
1-қадам. m-M=5 lg   =5lg16=5 ∙ 1,2=6;
 10 
2-қадам. 8-M=6; M=+2;
б) Жұлдыз жарықтылығы мен абсолют жұлдыздық шама арасындағы
L �
2
байланысты жазамыз: 2 = 25, 1 � − . Мұндағы, L – Күннің жарықтылығы,
L 1
1
M – Күннің абсолют жұлдыздық шамасы; L – Мюррей жұлдызының жа-
1 2
рықтылығы, M – Мюррей жұлдызының абсолют жұлдыздық шамасы.
2
L
1-қадам. 2 =2,5 =2,5 =15,625≈16. Демек, L =16L .
3
5-2
L Мюррей Күн
1
в) жарықтылық пен радиусты екі жұлдыз үшін мына қатынас арқылы
өрнектеп алайық:
4
2
L  T  R 

1 =  1 4  1 2   ;
L   T 2  R 2 
2
218