Page 215 -
P. 215
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ 1-ТАПСЫРМА
4-кесте
Галактикаларды жарқы-
рауы жоғарыдан төменіне
Көрінерлік Абсолют
Жұлдыздың атауы Температура қарай ретімен орна ластыр.
жұлдыздық шама жұлдыздық шама
NGC 4085: m = 12,94;
Антарес А 2650 К +0,92 -4,5
M101: m = 8,30;
Росс 128 2650 К +11.1 +13,5 M87: m = 9,60;
жақында және жұлдыз жарықтығы жоғары болып көрінеді.Қ НҰСҚА
IC1410: m = 15,94;
а) Аспанда осы екі жұлдыздың қайсысы жарығырақ болып көрінеді.
Қайсысының жарықтылығы жоғары? Жауабыңды негізде. NGC 5248: m = 10,97.
ә) Екі жұлдыздың біреуі бізден 10 парсек қашықтықтан алыста болып
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
табылады. Бұл екеуінің қайсысы? Жауабыңа дәлелдеме келтір.
б) Абсолют шамаларын ескере отырып, жарықтылықтарының қатына-
сын есепте. ЗЕРТТЕ
Шешуі:
Қай шамның қуаты
а) Антарес үшін көрінерлік жұлдыздық шама (+0,92) абсолют жоғары?
шамасынан (-4,5) артық. Басқаша қарастырсақ, көрінерлік шама Құрал-жабдықтар: Номи-
(нақты арақашықтықтағы жарықтылық), абсолют шамаға (10 парсек налды қуаттары әртүр-
қашықтықтағы жарықтылық) қарағанда жарығы төмен. Сондықтан Анта- лі шамдар, ток көзі,
рес 10 парсек қашықтықтан алыста және жұлдыздың жарығы шын мәнін- жалғағыш сымдар, кілт.
дегіге қарағанда төмендеу. Жұмыс барысы:
Росс128 үшін көрінерлік жұлдыздық шама (+11,1) абсолют шама- 1) Әртүрлі екі шам, ток көзі,
сынан (+ 13,5) аз. Демек, көрінерлік шама (нақты арақашықтықтағы жа- кілттен тұратын тізбекті
рықтылық), абсолют шамаға (10 парсек қашықтықтағы жарықтылық) жина;
қарағанда жарығырақ. Сондықтан, Росс128 10 парсек қашықтықтан
2) Ток көзінің кернеуінің
төменгі мәнін ал;
L
б) 11.7-ге сәйкес B~L; ендеше 11.9-теңдеуді 1 =2,5 деп жазуы- 3) Шамдарды өзіңнен бір-
мызға болады. L 2 дей қашықтықта орналас-
L тырып, кілтті қос;
1-қадам. A =2,5 ( ) 4) Көздеріңді жұмып,
L
P шамға алақандарыңды ти-
L гізбей, жылуын сезгенше
A
(13,5-(-4,5)
=2,5
6
2-қадам. ЖОБАЛЫ
=2,5 =15 ∙ 10
18
L жақындат;
P
Демек, Антарестің Росс128-ге қарағанда 15 миллион есе жарықтылығы 5) Кернеудің мәнін өз-
жоғары. гертіп, тәжірибені қайтала;
в) Жарықтылықтың теңдеуін R радиус үшін түрлендіріп алайық: 6) Кернеу өзгергендегі
2
4
4
2
L T R R L T шамдардың көрінетін жа-
рығына көңіл аудар;
;
1
1
1
1-қадам. 1 = 1 4 1 2 2 = 4 .
L T 2 T 2 T 2 L 2 T 2 7) Шамдардың жарығы
2
мен жылуы бойынша олар-
2-қадам. Температуралары бірдей, сондықтан радиустардың қатынасы
жарықтылықтардың қатынасы бойынша анықталады: дың бөлетін нақты қуатына
болжам жаса.
R L
1 = 1 = 15 10⋅ 6 = 39 10⋅, 3 .
R L
2 2
3
Антарестің радиусы Росс128 радиусынан 3,9 ∙ 10 есе артық.
L R
Жауабы: а) m <m ; L >L ; ә) d >10 пк; б) A =15 ∙ 10 ; в) 1 =3,9 ∙ 10 .
6
3
A Р A Р A
L R
P 2
215
