Page 214 -

ЗЕРТТЕ 11.8-суреттен байқағаныңдай, температураның төртінші
дәрежесіне пропорционал болғандықтан, оның сәл ғана өз-
Бірнеше аспан денелерінің
көрінерлік жұлдыздық герісінің өзінде жұлдыздың жарықтылығы өте тез және бірнеше
шамалары берілген. Күн дәрежеге артады.
(-26,7), Шолпан (-4,4), Бар- Сол сияқты жарықтылық жұлдыздың өлшеміне (беттік ау-
нард жұлдызы (9,5), Сириус данына немесе радиусына) де тәуелді.
(-1,4), Центавр Проксима- Жұлдыздардың беттік аудандары түрліше болатындықтан,
сы (11.0). Жерден қараған-
да қайсысы жарығырақ бо- үлкен жұлдыздың жарықтылығы сол температурадағы кіші
лып көрінер еді? Жарығы жұлдыздың жарықтылығынан көп болады.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
әлсіз деген жұлдыздан Әдетте, Күннен өте үлкен мөлшерде энергия бөлініп шыға-
бастап ретпен орналастыр. ды, L =4 ∙ 10 Вт. Бірақ Жерге 10 -дей мөлшері келеді. Бұл
-9
26
Күн
Жауа быңды кестені толты- арақашықтық артқан сайын жұлдыздардан шыққан энергия
ру арқылы негізде.
мөлшерінің таралатын бірлік ауданның да мөлшері артатын-
2-кесте
дығын білдіреді.
Жарығы
Жұлдыздан шыққан энергияның бізге жететін нақты мөл-
әлсіз күшті
шерін көрсететін шама жарқырау деп аталады. Жарқырауды
Көрінерлік телескоптар көмегімен өлшеуге болады. Ол жұлдызға дейінгі
жұлдыздық
шама, m қашықтыққа тәуелді. Мысалы, жарығы біздің Күннен бірнеше
есе артық жұлдыздар бар, бірақ олар өте алыста болғандықтан,
Жұлдыздың
атауы бізге аса жарық жұлдыз болып көрінбейді.
Қысқаша Жарқыраудың жарықтылық пен арақашықтыққа тәуелділігін
түсініктеме ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
мына теңдеумен беруге болады:
L
3-кесте B = (11.7)
4π d 2
Жарықтылық B- жарқырау; L- жарықтылық; d- жұлдызға дейінгі
(Күн
Жұлдыз арақашықтық.
жарықтылығы
2
бірлігімен) Өлшем бірлігіне Вт/м алынады. Жарқырау көрінерлік жұл-
Күн 1 дыздық шамамен мына тәуелділікте байланысады:
Проксима 0,0006  � 
B
(Центавр) m -m = -2,5 lg  2 2  (11.8)
2 1  � B 1 
Ригель 70000 1
Жарқырау коэффициенті үшін тексеріп көруге болады:
Денеб
170000 B
(Аққу) 2
= 100;
 �  B 1
B
2
lg  2 2  =lg (100)=lg (10 )=2;
 � B 1 
1
Осыдан, m -m = -2,5 ∙ 2=-5.
2 1
Бұл неғұрлым жұлдыз жарық болса, оның m көрінерлік
шамасы теріс мәнді болатынын көрсетеді. Егер екі жұлдыз-
дың жұлдыздық шамалары белгілі болса, жарқырауларының
қатынасын келесі түрде жазуға да болады:
B
2 =2,5 (11.9)
B
1

214