Page 217 -

1-кесте 1-ТАПСЫРМА

Спектрлік Темпе- Көрінетін жұтылу спектрлері Мысалдар Кестеде берілген жұлдыз-
класс ратура (К) дарды спектрлік класы мен
температурасы бо йынша
күшті иондалған; бірнеше рет
O 30000 иондалған ауыр элементтер; Минтака (O9) Герцшпрунг-Рассел диа-
граммасына қосымшадан
сутегі әлсіз
(245-бетте) қарап орналас-
Бетельгейзе НҰСҚА
қалыпты; жекелеген иондалған тыр.
B 20000 ауыр элементтер; сутегі Ригель (B8)
қалыпты 10 6
АСҚЫН АЛЫПТАР
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
10 5
бейтарап гелий өте нашар; 4
Вега (A0), 10
A 10000 жекелеген иондалған ауыр 10 3
Сириус (A1) БАС ТІЗБЕК
элементтер; сутегі күшті 10 2 АЛЫПТАР
жекелеген иондалған ауыр Жарықтылық (Күн бірлігімен) 10 1
F 7000 элементтер; бейтарап металдар; Канопус (F0) 0,1
сутегі қалыпты 10 -2
10 -3
АҚ ЕРГЕЖЕЙЛІЛЕР
жекелеген иондалған ауыр 10 -4
G 6000 элементтер; бейтарап металдар; Күн (C2), Альфа 10 -5 O B A F G K M
Центавра (C2)
сутегі салыстырмалы әлсіз Температура Беттік температура (Кельвин) Температура
ЖОБАЛЫҚ
кемиді
артады
жеке ауыр элементтер Арктур (K2),
K 4000
иондалған; сутегі әлсіз Альдебаран (K5) 11.9-сурет.
Герцшпрунг-Рассел
бейтарап атомдар күшті; диаграммасы
(M2)
M 3000 молекулалар қалыпты; сутегі
Барнард 2-ТАПСЫРМА
өте нашар
жұлдызы (M5)
Денеб жұлдызының жа-
рықтылығы Күннен 70000
Бұл диаграммада вертикаль осьтерінде жұлдыздың жа-
есе көп. Күннің радиусы
рықтылығы (L) мен абсолют шамасы (M), ал горизонталь осьте 6,96∙10 м, беттік темпера-
8
жұлдыздың беткі температурасы, спектрлік класы берілген. турасы 5700 К. Денебтің
Жұлдыздардың көпшілік бөлігі диаграмманың сол жақ ба- радиусын есепте.
сынан оң жақ төменге қарай созылған «бас тізбек» деп атала-
тын бөлігінде орналасқан. Жұлдыздардың сипаттамасы үшін 3-ТАПСЫРМА
бас тізбектің маңызы қандай? Бас тізбектегі жұлдыздардың
Поляр жұлдызының
орналасуы бойынша жоғары бөлігінде ең жарық, әрі жас жұл-
9,2 парсек қашықтықта
дыздар, ал төменгі бөлігіне жарқырауы төмен, кәрі жұлдыздар көрінерлік жұлдыздық ша-
екенін біле аламыз. Олар сонымен бірге температуралары масы +2. -1,4.
30000 К және одан да жоғары өте ыстық көк (спертрлік класы а) Жұлдызға дейінгі
В), ақ (спертрлік класы А) температурасы 10000 К шамасын- қашықтықты жарық жы-
лымен өрнекте;
да, ақ сары (спектрлік класы F), сары (Күн; спектрлік класы
ә) Абсолюттік жұлдыздық
G) температурасы 6000 К, қызғылт сары (спектрлік класы К) шамасын есепте.
жұлдыздар, одан кейін температурасы 3000 К шамасындағы
қызыл ергежейлі жұлдыздар (спектрлік класы М) болып табы-
лады. Жұлдыздардың жарқырауы сутек атомдарының қосылып,
гелий түзілуінен немесе термоядролық реакцияның негізінде
жүзеге асады. Осыдан жұлдыздар біртіндеп үлкейіп, жарық
шығарады. Массалары бойынша алсақ, бас тізбектегі ыстық

217