Page 213 -

Төменде кейбір жұлдыздардың көрінерлік жұлдыздық ша- ЕСЕП ШЫҒАРУ
масы, абсолют жұлдыздық шамасы және сол жұлдыздарға МЫСАЛЫ
дейінгі қашықтықтар келтірілген: Көрінерлік шамасы m=2
1-кесте болатын жұлдыз 250 пк
қашықтықта. Осы жұлдыз-
Көрінерлік жұл- Абсолют жұл-
Жұлдыз атауы Арақашықтық (пк) дың абсолют жұлдыздық
дыздық шама (m) дыздық шама (M) 2,7 шамасын анықта.
нерлік шамасы абсолют шамасына тең болады. Абсолюттік ҰСҚА   =  d �   
4,83
-26,72
Күн
0
Шешуі: Абсолют жұлдыз-
Сириус
1,4
-1,5
дық шаманы 11.4-теңдеу-
ден шығарамыз:
Ригель
290
-7,2
0,14
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
-7,2
490
1,3
Денеб

1-қадам. M=m-5lg

10
15,5
Проксима
1,3
11,1
2-қадам. Сан мәндерін
орындарына қойып, есеп-
Кестеден байқағаныңдай, Ригель мен Денеб жұлдызда-
теулер жүргіземіз:
рының абсолюттік шамалары бірдей. Бірақ аспанда Ригель
250 

жарығырақ болып көрінеді. Себебі, Ригель Денебке қарағанда
M=2-5 lg

ЖОБАЛЫҚ Н
10

Жерге жақынырақ қашықтықта орналасқан.
Егер жұлдыз 10 парсек қашықтықта болса, онда оның көрі-
Жауабы: M=-5
жұлдыздық шама әрбір секундта жұлдыздан бөлінетін энергия- =2-(5 ∙ 1,4)=-5
ның мөлшері болып табылатын жұлдыздың жарықтылығының ОЙЛАН
өлшемін көрсетеді. Арақашықтықтың артқа-
Жұлдыздың жарықтылығын – L деп белгілейді. Жа- нына қарай неге жарық
рықтылық – жұлдыздан бөлінетін энергияның жалпы қуаты. әлсіз болып көрінеді? Жа-
Сондықтан жарықтылық ваттпен өлшенеді (Вт). Қолдануға уабыңды 11.8-суретке қа-
ыңғайлы болу үшін көбінесе жұлдыздардың жарықтылығын рап негізде.
Күннің жарықтылығымен салыстырып қарастырады. Мысалы,
жұлдыздың жарықтылығы 22L жарықтылығына тең немесе
Күн
12
галактиканың жарықтылығы 2 ∙ 10 L жарықтылығындай т.с.с. Жарық 1 2 3
Күн көзі
Жарықтылығы өте үлкен жұлдыздар да бар. 3-кестеде кейбір 1 шаршы

жұлдыздардың жарықтылығы келтірілген.
4 шаршы
Күннен немесе басқа да ыстық денелерден шығарыла-
9 шаршы
тын энергия сәулелену ретінде таралады. Бұл тәуелділік Сте-
фан-Больцман заңы бойынша мына түрде жазылады:
11.8-сурет. Жарық
4
E = σT (11.5) көзінен арақашықтық-
Мұндағы, E – сәулелену энергиясы; тың біртіндеп алыс-
Т – температура (Кельвин бойынша); тайтындығын көрсету.
Вт
-8
σ – Больцман тұрақтысы: 5,67 ∙ 10 4 .
2
м К
Жұлдыздың жарықтылығы бірлік беттің ауданын оған ке-
летін энергия мөлшеріне көбейту арқылы анықталады. Сонда
жарықтылық, беттік температура және жұлдыз өлшемі келесі
теңдеу арқылы байланысады:
4
L=4πR σT (11.6)
2
213