Page 26 -

υ қозғалыс тарға тежелу болатын қозғалыстарды алуға болады.
м/с
16 Мысалы, жол қиылысындағы бағдаршамға қарай қозғалып
келе жатқан автокөлік қызыл шам жанғанда бірқалыпты те-
12 желе бастайды. Жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графигін
8 қарастырайық.
4 Oy осінде жылдамдықтың мәндері, Ox осінде сәйкес уақыт-
тың мәндері берілген. Графиктен үдеуді анықтайық. Мысалы,
0
3 6 9 12 t/c 3 с пен 6 с аралығын алатын болсақ,
2.15-сурет. ∆υ υ −υ (84 м/с
− )
a = = 2 1 = ≈ 133, м/с 2
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
t ∆ t − t (63
− ) с
2 1
3-ТАПСЫРМА
∆υ ∆y
2.15-суретті пайдаланып, Графиктен алынған немесе ∆x қатынасы графиктің
көлбеу жазықтықтан ∆t
төмен қарай қозғалған градиенті болып табылады. Біздің қарастырып отырған υ(t)
дененің уақыттың әрбір тәуел ділік графигінде градиент осы қозғалыстың үдеуін береді.
бөлігіндегі мәнін анықта.
Үдеудің уақытқа тәуел- ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
ділік графигін сыз. Жауа- Берілген графиктен (2.16-сурет):
быңды түсіндір.
а) орын ауыстыруды;
б) үдеуді есепте және бағыттарын анықта.
Шешуі:
1-қадам.
υ/мс -1 AЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
s =υ∆t=3 м/с×4 с=12 м.
4 A
В бөлігін үшбұрыш және тіктөртбұрыштың қосындысы деп қарасты-
3 руға болады:
2 2-қадам.
1 1 t − )(υ υ υ t
t
t − ).
s = ( 5 − ) + ( 5
B 2 4 3 1 1 4
0 3-қадам.
2 4 6 8 10 t/c
1
− )
s = (5 c)(31 м/c (5 c − 4 c) = 2 м
c − 4
м/c + 1
2.16-сурет. Дене B 2
қозғалысының υ(t)
тәуелділік графигі С бөлігі де тіктөртбұрышты береді:
4-қадам.
s =υ∆t=1 м/с×(10 с – 5 с)=5 м.
C
Осыдан барлық жолдағы орын ауыстыру жеке-жеке бөліктердегі орын
υ/мс -1 ауыстырулардың қосындысы бойынша анықталады:
4 5-қадам.
3 s барл =12 м+2 м+5 м=19 м.
2 Орын ауыстырудың мәні оң шама, ендеше оң бағытта, шығысқа қарай
1 бағытталған.
B C б) Үдеу әрбір бөлік графигінің көлбеулігі бойынша анықталады
0 (2.17-сурет).
2 4 6 8 10 t/c
А бөлігі үшін үдеуді анықтайық:
2.17-сурет. Орын 1-қадам.
ауыстырудың υ(t)
тәуелділік графигі

26