Page 23 -

→
Сонда қарсы соққан желдің әсерінен ұшақтың жылдамдығы υ
ұшақ
жермен салыстырғанда желсіз күндегіден аз болады.
→
υ →
υ
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
жел cал
Қайық өзенде солтүстік бағытта 6 км/сағ жылдамдықпен жүзіп келеді.
Қайықтың жағаға қатысты салыстырмалы жылдамдығы 7 км/сағ, егер 30° 2.10-сурет.
солтүстік-шығысқа бағытталған болса, онда ағыстың жылдамдығы қандай
болады? ЗЕРТТЕ
Шешуі: Теннис добының қозға-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
1-қадам. a) Жылдамдықтарды құраушыларға жіктеп, координата лысына ауа ағынының
осіне проекциялайық. Салыстырмалы жылдамдықтың құраушылары: әсерін зертте.
(2.11, а-сурет): Керекті құралдар: тен-
нис добы, желдеткіш.
Ox: (υ ) =υ sin30º=7 км/сағ×0,5=3,5 км/сағ;
cал x cал Шағын желдеткішті парта-
Oy:(υ ) =υ cos30º=7 км/сағ×0,866=6,1 км/сағ. ның бір шетіне орналас-
cал y cал
Қайықтың ағынсыз суға қатысты жылдамдығының осьтердегі проек- тыр. Теннис добын:
циялары: Ox: (υ ) =0; Oy: (υ ) =υ . а) желге қарсы;
қ x қ y қ
2-қадам. Жалпы салыстырмалы жылдамдық қайық жылдамдығы мен ә) желмен бағыттас;
ағыс жылдамдығының векторлық қосындысына тең (2.11, ә-сурет): б) жел бағытына перпен-
→ → → дикуляр лақтыр.
υ =υ +υ . Ауа ағынының доптың
сал қ а
→ → → қозғалысына әсері туралы
Осыдан ағыстың жылдамдығын өрнектейік: υ =υ – υ . қорытынды жаз:
a сал қ
1. Доп қай кезде тезірек
(υ ) =υ sin30º – 0=3,5 км/сағ;
a x сал ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
қозғалды? Қай кезде өте
(υ ) =υ cos30º – υ =6,1 км/сағ – 6 км/сағ=0,1 км/сағ.
a y cал қ баяу болды?
3-қадам. Ағыстың жылдамдығын табу үшін Пифагор теоремасын қол- 2. Ауа ағыны доптың
υ
данамыз: υ = () 2 + υ () 2 қозғалысына перпенди-
a y
a x
a
куляр болғанда доптың
 км 2  :<  2 км км жылдамдығы өзгерді ме?
:< 
км
:<
:<
υ =  35,  +  01,  = 12 26, ≈ 35, .
сағ
сағ
A03
A03
a  сағ   сағ  A03 A03 →
υ (υ )
а сал у
Жауабы: υ =3,5 км/сағ
a
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР → 30º 30º
υ
қ
1. Жүзуші 1,5 м/с жылдамдықпен жүзеді. Өзеннің ені 170 м. Ағыс → (υ ) →
υ
υ
сал у
жылдамдығы 0,8 м/с. Жүзуші өзен арқылы перпендикуляр өтетін салу cал
болса: а) оның жағаға қатысты салыстырмалы жылдамдығын;
ә) өзенді кесіп өтуге кететін уақытын анықта. а) ә)
2. Балықшы батысқа қарай 1,1 м/с жылдамдықпен ағып жатқан өзенді 2.11, а-сурет. Қайық
қайықпен көлденең жүзіп өтпекші. Егер ағынсыз (тынық) судағы қозғалысының век-
қайықтың жылдамдығы 1,9 м/с болса: торлық диаграммасы
а) балықшы қарсы жағаға өзінің орналасқан нүктесіне тура жету 2.11, ә-сурет.
үшін қайықтың жылдамдық векторын қалай бағыттауы тиіс? Жылдамдықтардың
ә) өзеннің ені 285 м болса, оны қанша уақытта жүзіп өтеді? координата осьтерін-
дегі проекциясы
23