Page 25 -

υ/мс -1
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
30
Графиктен (2.13-сурет) берілген уақыт аралығындағы автокөліктің ор- 25
таша үдеуін анықтау керек.
20
а) t=0 және t=10 с; 15
ә) t=10 c және t=15 c; 10
б) t=15 c және t=25 c. 5
Шешуі: а) t = 0 және t = 10 аралығы: 0 t/c
−
υ −υ ( 30 20) м/с 5 10 15 20 25 30
a = 1 0 = = 1 м/с 2
−
1 t − t ( 10 0) 2.13-сурет.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
1 0 с
ә) t = 10 с және t = 15 с аралығы: Автокөліктің υ(t)
−
υ −υ ( 30 30) тәуелділік графигі
м/с
a = 2 1 = = 0.
2 t − t ( 15 10− ) с
2 1 ЗЕРТТЕ
б) t = 15 с және t = 25 с аралығы: 2.14-суретте пойыздың
−
м/с
υ −υ ( 25 30) түзусызықты аймақта тең
a = 3 2 = =− 05, м/с 2
3 t − t ( 25 15− ) уақыт аралығындағы жүріп
с
3 2 өткен ара қашықтықтары-
2
2
Жауабы: а) a = 1 м/с ; ә) a = 0; б) a = – 0,5 м/с . ның өзгеріс графигі көр-
1 2 3
сетілген. Осы пойыздың
Көлбеу жазықтық бойымен төмен қарай қозғалатын де- қозғалысын бірқалыпты
қозғалысқа жатқызуға бола
ненің қозғалысы бойынша алынған өлшеу нәтижелері кестеде
ма?
келтірілген.
12
3
t/с 0 ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
9
6
s/м 0 6 24 54 96
∆ x
Әрбір уақыт бөлігіндегі жылдамдықтары анықталған: υ =0;
1
υ =4 м/с; υ =8 м/с; υ =12 м/с; υ =16 м/с.
2 3 4 5
Байқағаныңдай, бірдей уақыт аралықтарында қозғалыс жыл- t ∆
дамдығы өзгереді, ендеше бірқалыпсыз қозғалысқа жатқызуға
болады. Бірақ, жылдамдық бірдей шамаларға өзгеріп отыр. 2.14-сурет. Пойыздың
Демек, бұл бірқалыпсыз қозғалыстың ерекше бір түрі болып x(t) тәуелділік графигі
табылатын қозғалыс – теңайнымалы қозғалыс.
Теңайнымалы қозғалысты екі түрге бөледі. Егер дененің СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
бірдей уақыт аралығында қозғалыс жылдамдығы бірдей ша- Бірқатар елдерде жылдам-
маларға артып отыратын болса, онда теңүдемелі қозғалыс дығы 200 км/сағ немесе
деп аталады. 300 км/сағ-қа жететін по-
йыздар бар.
Егер бірдей уақыт аралығында дене қозғалысының жылдам-
дығы бірдей шамаларға азайып отыратын болса, теңкемімелі Кез келген бірдей
қозғалыс деп аталады. уақыт аралығында
Теңүдемелі қозғалысқа мысал ретінде жоғарыда келтірілген қозғалыс жылдамдығы
тәжірибедегідей көлбеу жазықтықтардан төмен қарай қозғалған бірдей шамаларға өз-
денелердің қозғалысын қарастыруға болады. Айталық, тау- геріп отыратын қозға-
дан сырғанап түскен шананың қозғалысы. Ал теңкемімелі лысты теңайнымалы
қозғалыс деп атайды.

25