Page 38 -

1-ТАПСЫРМА да дененің бастапқы жылдамдығы азаяды. Жылдамдықтың
→
кемуінің себебі, бастапқы жылдамдыққа қарсы бағытталған g
Доп 10 м/с жылдамдықпен
тік жоғары көтерілді. Ауа еркін түсу үдеуін беретін, дененің жерге тартылысы болып та-
кедергісін ескермей, доп- былады. Дене белгілі бір биіктікке жеткенде оның жылдамдығы
тың ең биік көтерілу биік- баяулап барып, нөлге теңесіп тоқтайды. Содан кейін дене ауа
тігін және қайтадан жерге кедергісінен басқа, оның қозғалысын тоқтататындай кедергі
құлау уақытын есепте. Ер- болмаса, қайтадан төмен қарай құлайды. Демек, тік жоғары
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
2
кін түсу үдеуін 10 м/с деп
алуға болады. лақтырылған дененің қозғалысын бірқалыпты кемімелі қозға-
лыс деп тұжырымдауымызға болады. Мұндай қозғалыстар-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ды қарастырған кезде де жылдамдық пен еркін түсу үдеуінің
2-ТАПСЫРМА
таңбаларын таңдап алған координата осінің бағытына қарай
Сәбилерге арналған орын- анықтаймыз. Бұл қозғалыстарға түзусызықты бірқалыпты айны-
дықта отырған бала ой- малы қозғалыс теңдеулерін қалай қолданатынымызды келесі
нап отырған ойыншығын тақырыпта толығырақ қарастыратын боламыз.
жерге түсіріп алды. Ойын-
шықтың құлау уақыты
0,32 с болса, орындықтың ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
биіктігі қандай болған?
Жер бетінен 11 м/с жылдамдықпен тік жоғары лақтырылған дененің
а) t= 1 c -тағы орнын; ә) 3 м-дегі жылдамдығын; б) ең үлкен көтерілу биік-
ЗЕРТТЕ тігін анықта.
Шешуі: Дене тік жоғары лақтырылғандықтан, дененің қозғалысын
Жеңіл допқа арналған пар- Oy бойымен қарастыруымызға болады және Oy осінің бағытын жоғары
шюттің моделін ұсын. Жа- бағыттап алайық. Лақтырылу нүктесін координаталар басы деп алатын
саған моделіңді сынақтан болсақ, h =0, ал υ =+10 м/с. Oy осіндегі еркін түсу үдеуінің проекциясы
өткіз. Қозғалысты сипатта. 0y 0y
2
g = – g= – 9,8 м/с .
y
1-қадам. а) Түзусызықты теңайнымалы қозғалыстың орын ауыстыру
теңдеуін жазайық:
g t 2
h =h +υ t+ y .
y 0y 0y
2
Сан мәндерін орнына қойып есептейміз:
9,8 м/с ∙ 1 с 2
2
h =0+11 м/с∙1 с – =6,1 м;
y 2
2-қадам. ә) Дененің кез келген орындағы жылдамдығын анықтау үшін
келесі теңдеуді қолданамыз:
2
2
2
υ =υ +2g (h – h )=υ +2( – g)(h – 0)
y 0y y y 0y 0y
2
2
2
2
υ =(11 м/с) +2( – 9,8 м/с )(3 м)=62,2 м /с 2
y
υ=7,9 м/с.
3-қадам. б) Ең үлкен көтерілу биіктігін екі тәсілмен анықтауымызға
болады. 1- тәсіл бойынша дене ең жоғарғы көтерілу биіктігіне жеткенде
дене тоқтайды және бұл кездегі жылдамдығы υ =0.
y
2
2
Сонда: υ =υ +2( – g)(h – 0)
y 0y max
0=υ +2( – g)(h – 0)
2
0y max
(11 м/c) 2
h =(υ )/2g= =6,17 м
2
max 0y
2 ∙ 9,8 м/c 2
38