Page 41 -

Шешуі: Қозғалыс түрі – дененің еркін түсуі. Жоғары бағытты оң деп ЗЕРТТЕ
алайық. Лақтырылу нүктесін, яғни мұнараның төбесін нөлдік деңгей деп
алайық. Жаныңдағы досыңнан
1-қадам. а) Тас жоғары қарай тік лақтырғандықтан бастапқы жылдам- сызғышты сенің қолың-
дықтың бағыты да оң және жоғары бағытталған. Ең үлкен көтерілу биік- ның бас бармағы мен сұқ
тігіне жеткенде тас тоқтайды, демек сол мезеттегі υ =0. Көтерілу биіктігін саусағыңның арасына ті-
y гінен ұстап тұруын сұра.
келесі теңдеумен анықтаймыз: υ 2 y − g ( 2 y ) y = −2 0 g 2 = υ 0 g Екі саусағыңның арасы
б) Лақтырылу нүктесінен өткен кездегі жылдамдық сол нүктедегі соңғы ҰСҚА
−υ
−υ
2
2
1 см-дей ашық болсын.
h =
0
y
2
Саусақтарыңның деңге-
йіне келетін сызғыштың
2
2
100
м /с
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
көрсеткішін белгілеп ал.
h � =
м
= 5 .
⋅ 210
Содан кейін досыңнан
м/с
2
сызғышты бірден жібере
ә) Көтерілуге кеткен уақытты лездік жылдамдықтың теңдеуінен шыға-
салуын сұра. Осы мезет-
рамыз: υ =υ – g t; 0=υ – gt; те өзің еркін түсіп бара
y
0
y
0y
жатқан сызғышты ұстап
2-қадам.
қалу керексің. Қолың-
ЖОБАЛЫҚ Н
υ
ның деңгейін өзгертпей-
10
м/с
t =
м/с
көрсеткіштің маңайында
ұстап қалғаныңды қара.
жылдамдық болып табылады: g 0 = 10 2 = 1 с . сің. Сызғышты қандай
Сызғыш еркін құлады деп
υ =υ – g t; есептеп, арақашықтығың
y 0y y
Мұндағы, бойынша уақытты есеп-
t-көтерілу және осы нүктеге дейінгі құлау уақыттарының қосындысы. те. Қаншалықты жылдам
t =t болғандықтан, t=2 с. екеніңді анықта.
көтерілу құлау
3-қадам.
м
υ=10 м/с – 10 ∙ 2 с= – 10 м/с.
с 2 1-ТАПСЫРМА
в) Бізге мұнарадан тік жоғары лақтырылған және қайтадан осы нүкте-
2
ге түскен уақыты белгілі. Барлық ұшу уақытын табу үшін енді мұнарадан Дене 9,8 м/с үдеумен еркін
жер бетіне дейін құлаған уақыты керек. Оны келесі қозғалыс теңдеуіне құлайды. Егер дене бастап-
шығарамыз: қы жылдамдықпен төмен
1-қадам. қарай лақтырылған болса,
2
онда оның үдеуі 9,8 м/с –
gt 2
y = y +υ t − y тан артық бола ма? Егер осы
0 0 y
2 тәжірибе ауасыз кеңістікте
Мұндағы, y= –15 м, y =0 «минус» таңбасы координатасы нөлдік дең- жасалған болса, нәтиже қан-
0
гейден төмен екендігін көрсетеді. дай болар еді?
υ -лақтырылу нүктесінен өткен кездегі жылдамдығы (б-бөліміне қара).
0y
Бұл жағдайда төмен қарай құлаған қозғалыстың бастапқы жылдамдығы
болып қарастырылады.
2-қадам.
2
2
–15= –10 t – 5 t ; t +2 t – 3=0; (t+3) · (t – 1)=0; t= – 3 c; t=1 c.
Уақыттың мәніне тек оң таңбаны ғана қабылдаймыз, сондықтан t=1 c.
Барлық ұшу уақыты: t = 2 с+1 с=3 с.
барл.
с) жер бетіне соғылар мезетіндегі лездік жылдамдығы:
м м м
υ =– υ – g t=10 – 10 ∙ 3 с= – 20 .
y 0y y 2
с с с
41