Page 40 -

Бір мезгілде еркін 2.7 Еркін түсу үдеуі
құлаған екі дененің 1 с
уақыт аралығындағы
орын ауыстырулары 2.31-суреттен жоғары лақтырылған шардың қозғалысын қа-
бірдей болуы мүмкін
бе? Жауабыңды негізде. растырайық. Шар жер бетінен жоғары қарай υ жылдамдықпен
0
лақтырылады. h биіктік артқан сайын шардың жылдамдығы
қалай өзгереді?
ТІРЕК СӨЗДЕР:
Жоғары көтерілген денеге ауа өз әсерін тигізеді. Сәйкесінше
■ лақтыру нүктесі жоғары көтерілген сайын оның жылдамдығы азаяды. Бұл кезде
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ еркін түсу үдеуі дененің бастапқы жылдамдығы мен еркін түсу үдеуі бір-бірі-
■ ең үлкен көтерілу не қарама-қарсы бағытталады. Теңкемімелі қозғалыс теңдеуі
биіктігі мына түрде жазылады:
gt 2
h = υ t − y ; (2.18)
y 0 y
2
Ең үлкен көтерілу биіктігіне жеткенде дене тоқтайды: υ =0.
y/м y
Содан кейін қайтадан төмен қарай құлайды немесе бастапқы
жылдамдықсыз еркін түседі деп есептеуге болады. Жер беті-
не жақындаған сайын жылдамдығы артады. Демек, қозғалыс
теңүдемелі. Жылдамдық пен еркін түсу үдеуі бағыттас. Бұл
кездегі қозғалыс теңдеуі:
0 ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
t/c
2
gt
h = υ t + y ; (2.19)
y 0 y
2
2.31-сурет. Жоғары Ең үлкен көтерілу биіктігіндегі лездік жылдамдық құлаған
қарай тік лақтырылған
шардың қозғалысы кездегі бастапқы жылдамдық болып есептеледі: υ =0.
0
Сонда:
gt 2
h = y
y
2 (2.20)
Мұндағы, t = t .
көтерілу құлау
Oy осіне дененің координатасын белгілейік. Дененің лақты-
рылу нүктесін координаталар басынан алатын болсақ: y =0.
0
Ең үлкен көтерілу биіктігі: y = h . Дененің орын ауыстыруы:
max y
h = y – y (2.21)
y max 0
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ

Биіктігі 15 м мұнарадан жоғары қарай тік 10 м/с жылдамдықпен лақты-
рылып, сосын жерге құлаған тастың:
а) лақтырылу нүктесінен ең үлкен көтерілу биіктігін;
ә) биіктікке көтерілу уақытын;
б) лақтырылу нүктесінен өткен кездегі жылдамдығын;
в) барлық ұшу уақытын;
с) жер бетіне соғылу алдындағы лездік жылдамдығын табу керек.

40