Page 44 -

Тарауды бекітуге арналған сұрақтар мен тапсырмалар

1. Спортшы шығысқа қарай 5 минутта 750 м жүгірді. Содан кейін 10 мин жаттығулар жасады да, қайтадан
шығысқа қарай 30 минутта 3 км жүгірді. Спортшының орташа жылдамдығын тап.
2. Бөлшек бастапқыда координат басына қатысты x = – 4 м нүктеде болды. Ox осінің бойымен оңға
1
қарай жылжи отырып, x =8 м нүктесіне келді.
2
а) Ox осінің бойына бастапқы және соңғы орындарының сызбасын сызып көрсет;
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ә) орын ауыстыруын тап.
3. Түзу жолмен қозғалып келе жатқан пойыздың t =0 мезетіндегі жылдамдығы υ =6 м/с. Оның жыл-
0 0
дамдығы бірқалыпты арта отырып, t =8 с-та υ =18 м/с-ке жетті. Пойыздың үдеуі қандай?
1 1
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
4. Бағдаршамның қызыл жарығына тоқтап тұрған автокөлік жасыл жанғанда қозғалады. Ол 8 с бойы
2
2
тұрақты 5 м/с үдеумен жүреді. Содан кейін 2,5 м/c кемімелі үдеумен тоқтайды.
а) 8 с-тың соңындағы жылдамдығын тап;
ә) қозғалыстың жалпы уақытын анықта.
5. Бала допты 10 м/с жылдамдықпен жоғары қарай түзу лақтырады.
а) доптың ең жоғары көтерілу биіктігін;
ә) көтерілуге кеткен уақытын тап.
б) доптың лақтырылу нүктесіне қайтып келгенге дейінгі толық қозғалысының x(t) тәуелділік графигін
құрастыр.

Қорытынды
• Денелердің басқа денемен салыстырғанда орнының өзгеруі механикалық қозғалыс деп аталады;
• Түзу сызық бойымен тең уақыт аралығында дененің бірдей орын ауыстыруы түзусызықты бірқалып-
ты қозғалыс болып табылады;
• Қозғалыс бақыланатын санақ жүйесіне қатысты дененің жылдамдығы, орын ауыстыруы өзгереді:
→ → →
υ =υ +υ ;
caл 1 2
→ → →
s =s +s .
caл 1 2
• Кез келген бірдей уақыт аралығында қозғалыс жылдамдығы бірдей шамаларға өзгеріп отыратын
қозғалыс теңайнымалы қозғалыс деп аталады;
• Қозғалыс жылдамдығының қаншалықты тез өзгеретіндігін сипаттайтын шама үдеу деп аталады:

−
∆υ υυ
a = = 0
−
t ∆ t t 0
• Қозғалыстың кинематикалық теңдеулері:
x = x +υ t + at 2 s = υ t + at 2 ; s = υ 2 −υ 0 2
0 0 ; 0 .
2 2 2 a
• υ(t) тәуелділік графигінің Ox осімен шектескен геометриялық фигурасының ауданы қозғалыстың
орын ауыстыруын береді;
• Тек қана ауырлық күшінің әсерінен болатын қозғалыс – еркін түсу деп аталады: g = 9,8 м/с ;
2
gt 2
• Еркін қозғалатын дененің қозғалыс теңдеуі: h = υ t ± y
y 0 y
2
• Тік жоғары лақтырылған дененің жылдамдығы кемиді, ал тік төмен құлаған дененің жылдамдығы
артады.

44
44