Page 91 -

кернеуліктер бірдей болса, өріс біртекті. Егер өрістегі кернеу-
лік векторларының барлығы бір нүктеге қарай бағытталып,
сол нүктеде қиылысатын болса, ол нүкте өріс орталығы не-
месе центрі болып табылады. Бұған 5.6, а-суретте және
5.6, ә-суретте келтірілген үлкен қаладағы көпір мен пазл ойыны
мысал болады. 5.4-сурет Пиза
кернеулігі оң зарядталған пластинадан теріс зарядты пластина ҰСҚА
Жер бетіне жақын нүктеде гравитациялық өріс біртекті, күш
сызықтары өзара параллель, өріс кернеулігінің модулі мен
бағыты тұрақты (5.5, а-сурет). Гравитациялық өрістің кернеулігін
мұнарасы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
масса бірлігіне әсер ететін күш ретінде анықталады:

F

(5.1)

g =
m
Гравитациялық өріс кернеулігі жерге жақын (100 км-ге
Әлем кеңістігінде де,
дейін) биіктікте біртекті, үнемі жерге қарай бағытталған. Элек-
ЖОБАЛЫҚ Н
жер бетінде де денелер
арасындағы тартылыс
тростатикада зарядталған жазық пластиналар арасындағы өріс
күшін бүкіләлемдік
біртекті өріс деп саналатыны айтылған. Электростатикалық өріс
тартылыс күші немесе
гравитациялық күш
бетіне қарай бағытталған (5.5,ә-сурет). деп атайды.
Өрістің күш сызықтары
+q
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
→ «Табиғат философиясының
E
математикалық бастама-
лары» атты үш бөлімнен
–q тұратын И. Ньютонның
латын тілінде жарыққа
5.5, а-сурет. Жерге жақын 5.5, ә-сурет. Электростатикалық шыққан еңбегін орыс
аумақтағы гравитациялық біртекті өріс кернеулік тіліне В. Крылов аударған
біртекті өріс кернеулік векторлары болатын. Ньютон мате-
векторлары матикалық білімі жоқ
адамдарға бұл кітапты
оқу оңай емес екендігін
айтқан. «Бастамалардағы»
өрістің күш негізгі мақсат – механика-
сызықтары лық принциптерді аспан
денелеріндегі қозғалысқа
қолданып, бүкіләлемдік
тартылыс заңы туындауын
дәлелдеу болған.

5.5, б-cурет. Гравитациялық 5.5, в-сурет. Электростатикалық
өріс күш сызықтары өріс күш сызықтары

91