Page 94 -

• Денені жерден 5.2 Дененің тартылыс
көкжиекке кез келген
бұрыш жасай өрісіндегі қозғалысы
лақтырса, траекто-
риясы қандай болады?
• Денені жер беті- Үдеу мен жылдамдық векторларының кез келген бұрышпен

нен қандай да бір орналасу жағдайын қарастырамыз. Егер a =
 НҰСҚА
биіктіктен кез келген g болса, орын
жылдамдықпен лақ- ауыстыру мен жылдамдық теңдеулерінің векторлық жазба-



тырса, траекто- сын (2.13) және (2.14) өрнектерінен білетін h = υ t ⋅ + gt⋅ 2
риясы қандай болады?    0 2 ;
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
• Жоғарыдағы мен υ = υ + ⋅gt теңдеулерін кез келген уақыттағы проекция
0
екі жағдайдың жазбасына қолданамыз. Кестені қолданып, екі қатарды салыс-
ұқсас тығы мен тыра отырып, көкжиекке бұрыш жасай қозғалған дене үшін
айырмашылығы неде?
• Жылдамдық пен және жерге параллель лақтырылған дене үшін қарастырамыз.
үдеу векторлары бір Дене бір мезетте және тәуелсіз горизонталь бойымен бірқа-
түзудің бойында лыпты, вертикаль бойымен теңүдемелі қозғалады. Бұл дене
жатса, траекто-
риясы қандай болады? қозғалысының тәуелсіздік принципі деп аталады.
ЖОБАЛЫҚ
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
ТІРЕК СӨЗДЕР:
Аngry Birds (ойынды онлайн түрінде тексеріп көр) ойынындағы кез


υ
+ ⋅gt
■ тәуелсіздік принципі келген денені жылдамдық υ= 0 беріп, көкжиекке α бұрыш жасай лақтырса...
■ лақтыру жылдамдығы а) қанша уақыт ұшады?
ә) қандай ең жоғарғы биіктікке көтеріледі?
б) ұшу алыстығы қандай?
в) траекториясы қандай?
Көкжиекке 45 O бұ- г) қозғалыс теңдеуі қандай?
рыштан үлкен бұрыш- Шешуі:
пен лақтылған денелер
қозғалатын траектория 1-қадам. Орын ауыстырудың осьтердегі проекциясы (горизонталь – Ох;
аспалы траекторияға, вертикаль – Оу) кестенің 1-ші бағанында келтірілген.
45 бұрыштан кішісі – 2-қадам. Кестедегі жазбаны есебімізге қолданайық. Суреттегі ХОҮ
O
жатық траекторияға, бағытын ескеріп, дененің кез келген уақыттағы жылдамдығы мен бұрышы
O
ал 45 бұрышқа тең белгілі болған кездегі орнын көрсете аламыз, өйткені бізде υ(t) проекция-
траектория ұзақтық лары бар.
траекторияға жатады.
3-қадам. Кестенің оң жақ қатарына қарамай қозғалысты сипаттайық:
Ох осінде қозғалыс сипаты қандай? Оу осіндегі қозғалыс қандай? g =0;
x
және x =0; Ох осі бойымен дене бірқалыпты қозғалады.
0
1) Ұшу уақытын анықтаймыз: t=? y=0, егер дене жер-
ге тисе, y(t)=0; Оу осіндегі қозғалыс теңдеуін біле отырып,
gt ⋅ 2
yt() = υ ⋅ sinα t ⋅− Оy осінің бағытын және t>0 екенін
0
2
ескерсек, былай болады:
⋅ gt 2
υ ⋅sin α ⋅ −t = 0 (5.3)
0
2

94