Page 172 -

11.3 Мендель заңдары

Оқушы асбұршаққа
зерттеу жүргізеді.
Ол тұқымы сары Моногибридті будандастыру
(доминантты) және
жасыл түсті (рецес- Мендель тәжірибесін қа-
сивті) болып ке- рапайымнан бастап біртін-
летін екі бұршақты деп күрделендірді. Бірінші
будандастырады. зерттеу ге асбұршақтың бір
Нәтижесінде сары
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
түсті бұршақтар белгісін ғана алды. Мысалы,
алды. Оқушы тағы тұқымның А сары түсі мен а
да будандастырудан жасыл түсін будандастырды.
кейін сары түсті бұр- Сары түсті тұқым гомозигота-
шақтар өсетініне 100 доминанттық заңыҚ НҰСҚА
лы (АА) доминантты, ал жасыл
пайыз сенімді бола-
ды. Оқушының сенімі түсті тұқымның генотипі гомо-
ақтала ма? зиготалы (аа) рецесивті болды.
Ата-анасы бір-бірінен бір жұп белгісі бойынша ажыратылатын
дараларды будандастыруды моногибридті будандастыру деп
ТІРЕК СӨЗДЕР: атады.
латын гомозиготалы да-БАЛЫ
■ моногибридті
Мендельдің біркелкілік немесе
■ доминанттылық
■ біркелкілік заңы
Мендель бір жұп белгілері бойынша ажыратылатын гомози-
■ ажырау заңы
готалы асбұршақты өзара будандастырады. Нәтижесінде бірінші
■ гаметалар тазалығы
ұрпақ даралардының фенотипі мен генеотипі барлығында бір-
дей болады. Генотиптері гетерозиготалы, ал фенотипі біркелкі
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
сары доминанттық белгі ғана көрінеді. Сондықтан мұны бірін-
Біркелкілік немесе доми- ші ұрпақ белгілерінің біркелкілік немесе доминанттылық
ЖО
нанттылық заңы: Бір-бірі- заңы деп атады.
нен айқын бір жұп бел-
гілері арқылы ажыраты- Мендельдің ажырау заңы

раларды будандастырса, Мендель өз зерттеуінде
бірінші ұрпақта генотипі
де, фенотипі де біркел- бірінші ұрпақтан алған дара-
кі будандары алынады. ларды (Аа) әрі қарай өзара
Мұны бірінші ұрпақ будан- будандастырды. Нәтижесін-
дарының біркелкілік заңы де бастапқыдағы ата-ана-
деп атайды. лардың белгілері қайтадан
жарыққа шықты. Алынған
екінші ұрпақтың 3/4-і сары,
ал 1/4-і жасыл болады. Бұл
екінші ұрпақ ата-аналары-

172