Page 173 -

ның генотипіндегі аллельдердің жартысы сары, жартысы жа-
сыл болғандығымен түсіндіріледі.
Бірінші ұрпақтағы будандарды өзара шағылыстырғанда,
екінші ұрпақтағы белгілердің белгілі бір сандық қатынаста
ажырауы байқалады. Фенотипі бойынша үш сары, бір жасыл,
АА – қызылАЛЫҚ НҰСҚА
яғни 3 : 1 қатынасындай. Генотипі бойынша бір гомозиготалы
доминантты (АА), екі гетерозиготалы (Аа), бір гомозиготалы
рецессивті (аа), яғни 1 : 2 : 1 қатынасындай белгілер ажырайды.
1 x АА – сары тұқым 25%
2 x Аа – сары тұқым 50% Қара Қоңыр
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
аналық аналық
1 x aа – жасыл тұқым 25%
Ажырау заңы ата-аналардағы жұп белгілердің араласып
кетпейтінін көрсетеді. Рецессивті белгі бірінші ұрпақта көрін- Гаметалар
бегенімен екінші ұрпақта өзі сияқты рецессивті белгімен кез- D d
дескендіктен қайта жарыққа шығады. Мұны гаметалардың
тазалық ережесі дейді. Барлығы Dd
D доминант
ТАПСЫРМА. Жануарларды будандастыру кезінде де Мендельдің заңда- d рецессив
ры жүзеге асады. Суретте берілген теңіз шошқасын түктің түсіне қарай Гаметалар
будандастыру жүргізген. Суреттегі деректерді пайдаланып, генетикалық D d
есеп құрастыр. Есептің сызбасын құрастырып, есепті шығар. Ажырау заң- Гаметалар
дылықтарының қатынасын көрсет. F
2
?
ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС Ата-анасынан келген хромосомалардағы
аллельдерді анықтап, 2-кестені дәптерге сызып алып толтыр.
• Генотипті кодтайтын кестені пайдалана отырып, өз көбелегіңнің фе-
?
нотипін анықта.
• Анықталған фенотипке сәйкес берілген материалдарды пайдаланып
«Көбелек» құрастыр.
ЖОБ
Генотипті кодтайтын кесте ▲ Теңіз шошқасын
моногибридті
1-кесте будандастыру
Мұртшасы Аа – қызыл aa – сары
Дене бөліктері ВВ – денесі 3 Bb – денесі 3 bb - денесі 1
бөліктен тұрады
бөліктен тұрады
бөліктен тұрады
Бірінші жұп қанаты ТТ – көк Tt – көк tt – қызыл
Екінші жұп қанаты NN – сары Nn – сары nn – ақ

2-кестеге «Көбелектің» ата-анасынан келген аллельдері мен жаңа көбе-
лектің фенотипін толтыр. Кестеде шыққан өз көбелегіңнің фенотиптеріне
қарай көбелекті модельде.

2-кесте

Сипаттамасы Аналықтан Аталықтан Жаңа көбелектің СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
келген аллель келген аллель генотипі мен
фенотипі Сенің геномың өзіңнің
Мұртшасы ата-бабаларыңнан саған
мирас болып келген.

173