Page 175 -

11.4 Толымды және толымсыз

доминанттылық
Көп жағдайда рау-
шангүл, қызғалдақ,
қалампыр сияқты
Толымсыз доминанттылық гүлді өсімдіктерде
аллельді гендерге қызғалдақ күлтесінің түсіне жауап беретін ҰСҚА
ақ пен қызыл түсті
Мендель зерттеуге алған асбұршақ өсімдігінің белгілеріндегі
будандастыру нәти-
аллельдердің біреуі екіншісіне қарағанда толық доминант-
жесінде генінде жоқ
үшінші түс алына-
тылықты көрсетеді. Доминантты ген рецессивті генге толық
ды. Мысалы, қызыл
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
басымдылық жасап, екеуі қатар кездескенде басыңқы белгіні
түсті раушангүлді ақ
көрсетпей отырды. Алайда Мендель бұршақтың ірі жапырақты
түсті раушангүлмен
және кіші жапырақты іріктемелерін өзара будандастырғанда
будандастырғанда
бірінші ұрпақта орташа жапырақты будан алады. Кейіннен
қызғылт түсті рау-
шангүл өсіп шығады.
мұндай тұқым қуалау түрі ағзалар арасында жиі кездесетіні
Оның себебін қалай
анықталды.
түсіндіруге болады?
Мендельдің доминанттылық заңдылығына бағынбайтын
гендері жатады. Гүлдің қызыл түсі ақ түске қарағанда басымдық ТІРЕК СӨЗДЕР:
танытады. Олардан алынған будан өсімдіктің гүлі қызғылт түсті
болып келеді. Яғни, қызыл түс ақ түске толық доминанттылық ■ толымсыз
көрсете алмайды. Сондықтан аралық түс көрініс табады. Қыз- доминанттылық
ғалдақ гүлінің қызыл түсі толымсыз доминантты немесе шала
басымдық көрсетеді.

Р: ЖОБАЛЫҚ Н
х
ТТ tt Тt Тt
G: Т Т t t G: Т t Т t

t t
▲ Қызғалдақ іріктемелері
F F
1 2
Т Т
ТT Тt
Тt Тt
қызыл қызғылт

Т t
Тt tt
Тt Тt
қызғылт ақ
Толымсыз доминанттылық белгілерінің ажырауы:
фенотипі: 1 қызыл : 2 қызғылт : 1ақ
генотипі: 1 (TT) : 2 (Tt) : 1 (tt)
Қызғалдақ гүлінің қызыл түсі гомозиготалы (ТТ) доминантты,

175