Page 176 -

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? гүлдің ақ түсі гомозиготалы (tt) рецессивті. Алынған будан-
дардың генотипі гетерозиготалы (Тt) қызғылт түсті көрсетеді.
Аллельді гендердің біреуі
ғана гаметаға түседі. Сон- Бірінші ұрпақ будандарында кездесетін доминантты қызыл
дықтан гаметада гендер түс ақ түсті толық баса алмағандықтан, гетерозиготалы ағ-
таза күйінде болады. Га- залар аралық қызғылт түсті болып келеді. Сондықтан қызыл
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
метогенез туралы біліміңді түс толымсыз доминанттылық қасиетке ие. Жануарларда да
есіңе түсіріп, гаметаның толымсыз доминанттылық көрсететін аллельдер кездеседі.
тазалығына көз жеткізуге
болады. Гаметалар ме- Қояндардың түктерінің ұзын болуы – доминантты, ал қысқа
йоз үдерісінің нәтижесін- болуы – рецессивті белгі. Генотипі гетерозиготалы қояндардың
де қалыптасып, гаплоид- түктері орташа ұзындықта болады. Адамда шаштың бұйралығы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ты жиынтықты құрайды. – толымсыз доминантты, түзу шаш – рецессивті. Гомозиготалы
Сондықтан әр жұптағы түзу шаш пен бұйра шашты адамдардың балаларының шашта-
хромосомалардың біреуі
ғана жыныс жасушалары- ры толқынды болады.
на түседі. Бұл дегеніміз ал-
лельді гендердің біреуі ғана
гаметада болады дегенді Р: Х
білдіреді. Ұрықтанғаннан Қара Ақ
кейін зиготада аллельдер ВВ
бірігіп жұптасады. Яғни,
дене (сома) жасушала- F F 1
рындағы хромосомалар- 1 Көк
дың біреуі анадан, екіншісі F 2
әкеден келеді. F
2
Bb
BB Bb

ЕСІҢДЕ САҚТА!
Бірінші ұрпақ буданда- Bb bb
рында белгілер толымсыз
доминанттылық көрсетсе ▲ Ген және аллельдер ▲ Андалуз тауықтары
де біркелкілік заңы орын- қауырсындарының түстері
далады.
Бастапқы екі гомозиготалы фенотиптен алынған гетерозиго-
талы фенотип аллельдер арасындағы әрекеттесудің толымсыз
доминанттылық типіне жатады.

1-ТАПСЫРМА. Андалуз тауықтарының қауырсын түстері толымсыз доми-
нанттылықпен тұқым қуалайды. Тауық қауырсындарының доминантты түсі
– қара, ал ақ түсі – рецессивті. Суретті пайдаланып, тауық қауырсындары-
ның бірінші және екінші ұрпақта тұқым қуалау сызбасын жаса. Белгілердің
ажырау қатынастарын көрсет.

2-ТАПСЫРМА. Гендердің әрекеттесуіндегі тұқым қуалаудың толық және
толымсыз доминанттылық типтерінің сипаттамаларын салыстыр. Салыс-
тыру белгілерін кестеге жаз.

176