Page 24 -

2.1 Асқорыту мүшелері

Асқорыту мүшелерінің
әрқайсысының өзінің Асқорыту жүйесі
атқаратын қызметі
бар. Әр бөлім өзінің Асқорыту жолдары – ауыз қуысынан бастап тік ішекке дейін
тамақты асығып немесе БАЛЫҚ НҰСҚА
қызметіне қалай ирелеңдеп, созылып жатқан іші қуыс мүшелер. Олардың қыз-
маманданған деп
ойлайсың? меті – тағамды қорыту, сіңіру, жылжыту. Қорыту үдерісі кезінде
түзілген заттардың бір бөлігі ағзаға қажетті жаңа заттардың
түзілуіне, қалған бөлігі энергияны өндіруге жұмсалады. Асқорыту
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ТІРЕК СӨЗДЕР:
жолының маңындағы орналасқан үш жұп сілекей бездері, ұйқы
■ өңеш безі, бауырдағы өт сұйықтығы арнайы өзек арқылы асқорыту
■ асқазан жолдарымен байланысып, қоректік заттарды қорытуға қатысады.
■ аш ішек Ауыз қуысы – тіл мен тістердің Сілекей безі – ауыз қуысына
көмегімен тағам механикалық ашылады. Ересек адамда күніне
■ тоқ ішек
өңделіп ұсақталады, сілекеймен 1,5 литрдей сөл бөлінеді. Сілекей
■ бауыр шыланады. Тағамның алғашқы құрамындағы лизоцим ауызға
ыдырауы басталады. түскен тағам құрамындағы зиянды
■ ұйқы безі
микроағзаларды залалсызданды-
■ муцин Өңеш – іші қуыс, түтікті мүше. рады.
Ауыз қуысынан тағамды бұл-
■ бүрлер шықеттерінің толқынды жиы- Жұтқыншақ – бұлшықетті мүше,
рылуы (перистальтика) арқылы перистальтикалық қозғалыс
асқазанға өткізеді.
ЗЕРТТЕУ. арқылы тағамды асқазанға өткі-
зеді.
Қолыңды көмейдің үсті- Бауыр – ең ірі без. Өт түзеді.
не қойып жұту актісін Қанмен келген улы заттарды Асқазан – құрсақ қуысындағы
жаса. Жұтынған кезде залалсыз дандырады. іші кеңейген бұлшықетті мүше.
көмейдің қандай қозға- Сілемейлі қабатындағы ұсақ
лысын сезіндің? Көмей Тоқ ішек – аш ішектің жалғасы. Аш бездер пепсин ферментін, тұз
асқорытудың қай мүше- ішектен келген қоймалжың заттың қышқылын, муцин бөледі.
сімен байланысты екен? құрамындағы су сіңіріледі. Тоқ
ішекте болатын микроағзалар К,
Тыныс алу үдерісінде не В12 дәрумендерін синтездейді. Тоқ Ұйқы безі – ірі асқорыту без-
дерінің бірі. Ішкі және сыртқы
тен деп ойлайсың?О жерінде соқыр ішек деп аталатын Құрамында амилаза, трипсин, ли-
байқадың?
ішек пен аш ішектің байланысқан
секрециялық қызмет атқарады.
өскін орналасады. Ол иммундық
паза ферменттері бар панкреатин
1-ТАЛҚЫЛАУ. Адамның
жүйеге жатады.
Ж
сөлін бөледі.
Аш ішек – 5,5-6 метрге дейін
сөйлеп отырып ішкенде
жететін, ұзын іші қуыс мүше. Аш
шашалып қалатыны нелік-
ішектің басталатын жері ұлтабар
деп аталады. Оған ұйқы безі мен
өт өзегі ашылады. Аш ішекте
нәруыздар, майлар, көмірсулар
ауданын ұлғайтатын бүрлер орна-
Асқорыту жүйесі ▲ толық ыдырап, қанға сіңеді. Сіңіру
ласады.
Асты қорытатын мүшелер үш түрлі ұлпадан құралады. Сырт-
қы бетін жұқа дәнекер ұлпасы қаптайды, ал ортаңғы негізгі
қабаты бірыңғай салалы бұлшықет, ішкі қабаты эпителий ұл-
пасынан тұрады. Бұлшықеттердің жиырылуы арқылы қорек

24