Page 25 -

алға қарай жылжиды және араласады. Мүшелердің ішкі бетін 1-ТАПСЫРМА. Жұмы-
эпителий ұлпасынан жасалған сілемейлі қабат астарлап, асты стың мақсаты: өңештің қы-
зметін модельдеу. Екі жағы
қорытуға және сіңіруге қатысады.
ашық шұлық тәрізді мата-
Асқорыту мүшелерінің қызметтері: ның ішіне кішірек допты
• механикалық (ұсақтау, жылжыту, астың жұтылуы); салып, матаның жоғары
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
• секреторлық (ферменттер, сөлдер, сілекей мен өттің бөлінуі); жағынан сығып қыс. Мата
• сіңіру (нәруыздар, майлар, көмірсулар, дәрумендер, мине- бұлшықетті, ал доп тағам
кесегін модельдейді.
ралды заттардың сіңірілуі);
• бөліп шығару (қорытылмай қалған қалдықтарды, кейбір ион-
дар мен ауыр металдар тұздарының артықтарын бөліп шығару). СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Ежелгі Қытай елінде күдікті
Өңеш Бұлшықет адамды тергеу барысында
ұлпасы
құрғақ күріш ұнын шай-
науды ұсынған. Егер күдік-
ті күрішті шайнап жұта
алмаса, берген жауабы
Асқазан өтірік деп есептеп, жазаға
Сфинктер тартқан. Бұл әдіс адам қат-
Аш ішек Эпителий ты қорыққан кезде сілекей-
ұлпасының дің бөлінбеуіне негізделеді.
қатпарлары
Күріш ұны сілекеймен шы-
Асқазандағы ланбағандықтан шайнауға
бездер Эпителий мүмкіндік болмайды және
өнімі
жұтылмайды.
Шырыш
түзетін
жасуша ▲ Асқазанның құрылысы
Эндокринді
жасуша 2-ТАПСЫРМА. Берілген
(гастрин) суреттерді пайдаланып,
асқорыту мүшелерінің
(ауыз қуысы, өңеш, асқа-
зан, аш ішек, тоқ ішек)
ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
құрылысы мен қызметін
анықта. Кестені дәптерге
1. Асқорыту мүшелерін ретімен атап шық. сызып алып толтыр.
2. Ішектердің бойымен тағамның жылжуына не әсер етеді?
3. Асқорыту мүшелері қоректі қорытуға қалай бейімделген?
2-ТАЛҚЫЛАУ. Асқазан-
да астың қорытылуына
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Қорек ауыз қуысынан асқазанға түсу үшін гра- тұз қышқылы әсер етеді.
витацияның қажеті жоқ. Ауызға түскен қорек жұтылғаннан кейін міндетті Сонымен қатар зиянды
түрде төменгі орналасқан асқорыту мүшелеріне өтеді. Тіпті төбемен тұрып микроағзаларды залалсы-
тамақ ішсең де тамақ асқазанға түседі. Ал адам астан уланса асқазандағы здандырады. Бұл зат тұр-
тағам қайтадан ауызға түсіп құсады. Бұл үдерістер қалай жүзеге асады? мыста темірдің таты мен
түрлі жуғыш заттардың
құрамына кіреді. Осын-
дай қауіпті қасиетіне қара-
мастан асқазан өзін қорғай
алады. Асқазан қалай
қорғана алатынын түсіндір.

25