Page 252 -

1-ТАЛҚЫЛАУ. Плазмида • Жасушалық тыныс алу;
бактерияның өзі үшін және • Фотосинтез үдерісі (цианобактериялар);
адам үшін қаншалықты • Секреция;
маңызды болып табылады
деп ойлайсың? • Мембрананың жанасу ауданын ұлғайту;
• Ферменттермен қамтамасыз ету;
филл пигменттері болады. Фотосинтез үдерісі жүреді. А
• Зат алмасу.
Рибосомалар – прокариот рибосомаларының көлемі 70S
болып келеді. Нәруыз синтезіне қатысады.
Сонымен қатар жасуша БАЛЫҚ НҰСҚ
Фотосинтетикалық мембрана – жасуша мембранасының
цитоплазмаға қатпарланып кірген бөлігі. Мембранада хлоро-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі

Плазмида – бактерия геномынан тыс сақина тәрізді цито-
плазмада орналасқан генетикалық құрылым. Ол – өздігінен
еселеніп көбейе алады. Сондықтан цитоплазмада бірнешеу
болады. Бактериялардың антибиотикке тұрақтылық гені осы
плазмидада орналасып, басқа бактерияларға пили арқылы
беріледі.
▲ Бактерия құрылысының
моделі 1-ТАПСЫРМА. Күнделікті тұрмыста қолданып жүрген әртүрлі матери-
алдарды пайдаланып, бактерияның құрылысын модельде. Бактерияның
жасуша құрылымдарын белгіле. Жасаған моделіңді жұпта талқылап, әр
құрылымның қызметін анықта.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? 1. Қандай белгілеріне қарап ағзаларды прокариоттарға жатқызамыз?
2. Бактерияларда митохондрия жоқ болса да оның тіршілік әрекетіне
Прокариоттар жасуша энергия жұмсалынады. Бактерия жасушасы энергияны қалай өн-
қабырғаларының химия- діреді?
лық құрылымы әртүрлі 3. Жасуша қабырғасының қызметтері қандай?
болуына қарай нағыз бак- 4. Бактерияларда генетикалық ақпаратты алмастыру қалай жүзеге
ЖО
териялар (эубактериялар) асады?
және архебактериялар 5. Бактериялардың ағзасында тіршілік әрекетін жүзеге асыратын күр-
деп екі доменге бөлінеді. делі үдерістер жүзеге асса да, оларды күрделі құрылымды ағзалар

қабырғасының әртүрлі қатарына неліктен жатқызбаймыз?
қалыңдығы мен жасуша
қабырғасының бояуды КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Сен өсімдіктің ДНҚ-сын зерттеу үшін әртүрлі өсімдік
қабылдау деңгейіне қарай үлгілерін жинадың. Зерттеуге алынған өсімдіктерді мұқият тазартқаныңа
грамм оң және грамм теріс сенімді бола аласың ба, егер зерттеу кезінде бактерия ДНҚ-да табылатын
болып бөлінеді. болса? Әлде басқаша түсінік бере аласың ба?

ЕСІҢДЕ САҚТА!
Прокариот ағзалардың
ДНҚ-сы мембранамен
қапталмаған.

252