Page 34 -

• Цунамиден құтылудың Цунами кезіндегі іс-әрекеттер
бірден-бір жолы – биік Цунами жақындағаны туралы бұқаралық ақпарат құрал-
жерге шығу. Теңіз дең- дары арқылы немесе сирена арқылы халыққа хабар беріледі.
гейіне 30–40 метр жер
қауіпсіз болып санала- Сирена 3 минут бойы беріледі де артынша цунами кезіндегі
ды. Егер биік жер бол- іс-әрекет алгоритмі мен оның орын алу уақыты туралы маңыз-
маған жағдайда жаға- ды ақпарат айтылады. Мұндай хабарлама бірнеше рет қайта-
лаудан құрлыққа қарай ланады. Цунамидің жақындағаны туралы хабарды алысымен
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
жүру керек. Жағалау- әр адам нұсқауға сәйкес әрекет етуі керек, себебі уақыт өте
дан қашық 3–4 км жер
анағұрлым қауіпсіз бо- тығыз болады.
лып саналады. Қар көшкіні кезіндегі қауіпсіздік шаралары
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
• Үйден шықпас бұрын, Қар көшкіні әдетте тау беткейлері 14°-тан асатын, өсімдіктері
ең маңызды заттарды аз аймақтарда орын алады. Қар массасы 5-тен 500 тоннаға
ал: құжаттар, құрғақ дейін болуы мүмкін. Ал жылдамдығы 20–100 м/с құрайды.
және жылы киім, таза Қар көшкіні аймағында қалғанда не істеу керек?
ауыз су. Бұл алған затта-
рыңды су өтпейтін па- 1. Тауға қар жауып тұрғанда немесе ауа райы бұзылған
кеттерге салған дұрыс. уақытта шықпау керек.
Үйге келетін газ бен 2. Тауда болсаң ауа райын үнемі қадағалап жүр.
электр қуатын сөндіруді 3. Таулы жердегі қар көшкіні жүретін аймақтарды алдын
де ұмытпау керек.
• Егер ғимараттың ішінде ала біліп алған жөн.
қалсаң, жоғары қабатқа 4. Қар көшкіні қаупі көктем және жаз айларында болаты-
көтерілу керек. нын ескер.
• Бірінші толқынның аса Қар көшкіні кезінде не істеу керек?
күшті емес және кейінгі Қазақ географиялық қоғамы қар көшкенде әрекет ету жол-
толқындардың жойқын
екендігін естен шығар- дарын түсіндіріп келеді. Олардың ескертпесіне зер салсақ:
мау керек. – Егер саған көшкін жетуге бірнеше секунд қалса, онда
• Егер қауіпсіз орынға дереу қауіпті аймақтан қашып, жасырынып қалу қажет. Он-
жете алмайтының- дайда көзіңе ұшырасқан тас, я болмаса ағаш сенің өміріңді
ды түсінген жағдайда, сақтап қалуы мүмкін. Әсіресе, маңайдағы ағашқа, шырша мен
өкпеге ауа толтырып,
басты қолмен қорғау қарағайға өрмелеп шығуға тырысу керек.
керек. Су ішінде жиһаз, Сонымен қатар өзіңдегі артық заттардан (сөмке, тау шаңғы-
әйнек сынықтары, ав- сы) арылуды ұмытпа. Ол саған барынша кедергі жасайды. Бас-
томобильдер т. б. зат- тысы, дер кезінде қашып өту, талға өрмелеу немесе ағашқа
тар қауіп тудырады. сүйену сенің өміріңді құтқарады.
• Су бетіне шыққан-
да жан-жаққа мұқият – Егер көшкін адамды алып кетсе, ең алдымен тыныс алу
қарап, биік жер (биік мүшелерін қардан сақтап қалу керек: баскиіммен, мойыно-
ағаш, бағана, үйлердің рағышпен, қолғаппен мұрныңды және аузыңды жауып, қар
шатыры) іздеу керек. астынан шығуға ұмтыл.
– Көшкін кезінде адамдардың өмірі мен денсаулығы көпте-
ген факторлармен байланысты, солардың ішінде аса маңыз дысы
жедел түрде іздеу-құтқару жұмыстары және зардап шеккендерге
алғашқы жедел көмек көрсету қызметі болып саналады. Өйт-
кені қар астында қалған адам денесінің температурасы орташа
есеппен сағатына 3 градусқа дейін төмендеп кетеді. Одан кей-

34