Page 33 -

Ереже үлгісі
№ Жағдаяттар Белгі үшін
1. Көп қабатты үйлерде 1-
1 Егер де көп қабатты үйде тұрсаңыз далаға қашып шығу -
және ішінара 2-қабатта
жолдарын қарастырыңыз.
тұратын адамдардың
2 Жер сілкінісі басталған сәтте бірден үйге келіп тұрған +
шығуына болады.
газ құбыры мен электр желісін сөндіріңіз.
2. Көп қабатты үйлерде
3 Ең қауіпсіз жер есіктің босағасы болып табылады. +
баспалдақты пайдала-
4 Дәрі қобдишасы мен өртсөндіргіш құралды көрінетін + нуға болмайды.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
жерге қойып, құжаттарыңызға ие болыңыз. 3. Көп қабатты үйлерде
5 Ең қауіпсіз жер – асүйдегі үстелдің асты. + жеделсатыны пайдала-
6 Егер көліктің ішінде болсаңыз электр бағандарынан + нуға тыйым салынады.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
мейлінше алыс болғаныңыз абзал. 4. Көп қабатты үйде жер-
ге секіруге болмайды,
7 Өзіңізбен бірге ауыр болса да ең бағалы -
заттарыңызды алып жүріңіз. көмек келгенше күту
керек.
8 Далада қалсаңыз өсіп тұрған ағаштың астына -
тығылыңыз. 2011 жылы, 12 наурыз
9 Сіз тұрған үй ескі болса, онда бірден далаға қашып -
шығу жолдарын қарастырыңыз.
10 Адам көп жиналған жерлерде (театр және стадион) +
орныңызда қалыңыз.
Жапония
▲ 1-кесте. Жер сілкінісі кезіндегі жағдаяттар

Натори
Токио
Литосфералық катаклизмнің бірі – цунамидің жерасты дүм-
2011 жылы, 12 наурыз
пуінен болатынын өткен сабақта оқып таныстың. Бұл катаклизм
ашық су айдынында пайда болып, 50-ден 1000 км/сағ-қа дейін
жылдамдығын арттыра алады. Тынық мұхиттағы цунамидің
жылдамдығы 650–800 км/сағ құрайды. Мұндай жылдамдықтағы
катаклизмді дер кезінде халыққа хабарлау мүмкін болмайды,
болған күннің өзінде халықты эвакуациялауға өте аз уақыт
қалады.
Цунамидің жақындап қалғанын қалай анықтайды?
1. Цунами бірнеше биік толқыннан тұратыны белгілі. Бірінші
толқын құрлыққа соқпастан бұрын су жағадан тартылады. ► Цунамиге дейінгі
Су жағадан қаншалықты алыс кетсе, толқын да сонша- және кейінгі Натори
лықты жойқын болмақ. елді мекені
2. Цунамидің жақындап қалғанын құстар мен жануарлар СУРЕТПЕН ЖҰМЫС
жақсы сезеді. Олар алып толқын жақындағанда мазасыз- 1. Суретте берілген Нато-
дана бастайды. ри елді мекенінің цуна-
миге дейінгі және кей-
3. Күн ашық, бұлтсыз кезде алыстан Күн күркірегендей дауыс
інгі көрінісін сипатта.
естіледі. Бұл – толқынның жоғары жылдамдықпен жағаға
2. Цунами қаупі жоға-
жақындағанының белгісі. ры жағалаулық және
4. Цунамидің болу себебінің кең тараған түрі – жер сілкінісі. аралдық елді мекен
Жер сілкінісін құрлықта немесе жағалауда анық сезуге тұрғындарына бірнеше
бөлімнен тұратын қа-
болады.
уіпсіздік ережесін жаз.
33