Page 38 -

СЕН БҰЛ САБАҚТА: 3.2.1 Климаттың адамзат
адамзаттың тіршілігі шаруашылығына әсері
мен шаруашылығына
климаттың әсерін
бағалайсың. Климат жергілікті жер ландшафтысының қалыптасуына, су
ресурстарының таралуына, ауыл шаруашылығын дамытуға
және де экономиканың басқа салаларының дамуына әсер етеді.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ТІРЕК СӨЗДЕР: Климаттың тірі табиғат пен адамға әсерін зерттейтін ғылым
■ адамзат саласын – биоклиматология, ал егіншілікке әсерін зерттейтін
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ тіршілік ғылым саласын агроклиматология деп атайды.
■ жергілікті Аймақтың климат ерекшелігі агроклиматтық ресурстарды қа-
лыптастырады. Агроклиматтық ресурстарға – шаруашылықты да-
■ жауын-шашын
мытуға қолайлы аязсыз күндердің саны, жылдық жауын-шашын
■ шаруашылық
мөлшері және вегетациялық мерзім жатады. Агроклиматтық
ресурстар минералды, рекреациялық, жер, су ресурстары
сияқты шаруашылық салаларының дамуына тікелей немесе
Климаттың адамзат жанама әсер ететін табиғи ресурстардың бірі болып саналады.
тіршілігі мен Агроклиматтық ресурстар – температура жиынтығы, жа-
шаруашылығына уын-шашын мөлшері, жылу мен ылғалдың арақатынасы (ылғал-
тигізетін әсері дану коэффициенті), қыс мезгіліндегі қар жамылғысынан пайда
қандай?
болатын ылғал қоры және ауа қозғалысының бағыты мен күші,
жылдамдығы сияқты қолайлы құбылыстар жиынтығы. Жер
шарында климаттық белдеулердің таралу ерекшелігіне байла-
нысты агроклиматтық ресурстар және вегетациялық мерзімдер
Агроклиматтық ре- әртүрлі. Соған байланысты дүниежүзі елдері өсімдік және мал
сурстар – адамзат тір-
шілігіне маңызды, ауыл шаруашылығының белгілі бір салаларына маманданған.
шаруашылығының мүм-
кіндіктерін арттыратын гаолян
климаттық жағдайлар.
қатты бидай
Биоклиматология – кли- сәбіз бұршақ тары
маттың тіршілікке әсері бидай асқабақ көкнәр
туралы ілім. Климаттың күнбағыс 1 арпа соя
адамның денсаулығы 2 3 5
мен тіршілігіне және 7 пияз мақта 4
жануарлар мен өсімдік- темекі шалғам 6
орамжапырақ
тердің өсіп-өнуіне әсерін үрмебұршақ
зерттейді. сорго
какао асқабақ
Вегетациялық мерзім мақта жүгері кофе апельсин
(лат. vegetatio – тірілу, қызанақ бұрыш 8 ананас жержаңғақ қарбыз
өніп-өсу) – орташа
тәуліктік температу- Маңызды дақылдардың шығу орталықтары: шай лимон
ра +10 °C-тан асатын, картоп 1 – жерортатеңіздік 5 – қытайлық қияр
өсімдіктің өсіп, дамуы- 2 – алдыңғыазиялық 6 – малайлық
3 – орталықазиялық
7 – ортаамерикалық
на және өнім беруге 4 – үндістандық 8 – оңтүстікамерикалық
қолайлы жыл мезгілінің
мерзімі. ▲ 1-сурет. Дүниежүзі бойынша мәдени өсімдіктердің пайда болу аймағы
38