Page 40 -

ҚЫЗЫҚТЫ ДЕРЕКТЕР Климаттың адам денсаулығына әсері
Сарқылмас энергия көз- Климат адамзаттың шаруашылығын дамытумен қатар ха-
дерінің адамзат тіршілігі
үшін маңызы зор. Жер- лықтың өмір сүру салты мен денсаулығына да әсер етеді. Кли-
гілікті аймақтың климат- маттың жағымды болуы адамдардың ағзасына да жақсы, ал
тық ерекшеліктерін зерт- жағымсыз климат пен ауа райы адам тіршілігі мен денсаулығына
тей отырып, энергия көзі кері әсер етеді.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ретінде пайдалануға бола- Атмосфералық қысымның, температураның, ылғалдылықтың
ды. Мысалы, әлемдегі ең ірі
күн электр станциясы Мо- тербелісі – адамның психикалық, жүйке жүйесі, жүрек-қан та-
хаве шөлінде орналасқан мырлары жүйесінің жағдайына әсер етіп, белсенділік, жұмысқа
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
(Solar Electric Generating қабілеттілігінің төмендеуіне немесе көтерілуіне, көңіл күйіне
System), ауданы 14,24 км 2 әсер етеді.
жерді қамтиды. Бұл электр Температура – адамзат өмірі мен тіршілігіндегі маңызды
станциясының қуаты 400
мегаватт (МВт), ол 140 мың климаттық фактор. Жер бетінде температура географиялық
тұрғын үйді электр энерги- ендікке, теңіз деңгейінен биіктігіне, жыл мезгіліне байланысты
ясымен қамтамасыз етуге өзгереді.
жетеді. Ауа райында температураның ауытқуына байланысты адам
2017 жылы Ливерпуль ағзасының қабылдауы да әртүрлі болады. Сондықтан адамның
шығанағында дүниежүзін-
дегі ең ірі «Burbo Bank» жел қоршаған ортасында температура біркелкі болмайды, яғни,
электр станциясы салынды. адам құбылмалы жағдайға бейімделуі қажет. Мысалы, кейбір
Бұл станция Ұлыбритания адамдарға суық, аязды қыс ұнаса, екіншілеріне жылы, құрғақ
мемлекетіне тиесілі, бірақ қыс ұнайды.
жобаны Дания инженер- Қыста адамдар жиі суық тиіп ауырса, жазда қан қысымы
лері іске асырған. Станци-
яда 256 мегаватт (МВт) қу- көтеріліп, жүрек аурулары жиілеуі мүмкін. Қоршаған ортада
аты бар 32 жел генераторы адамзат өмір сүруге қолайлы орташа температура +16–19
салынған. Электр станция- градус деп есептеледі.
сының жұмыс істеу уақыты Атмосфералық қысым. Ауа қысымы климаттық белдеулер-
25 жыл деп жоспарлануда.
де және жер бедеріне байланысты өзгеріп отырады. Адам бір
жерден екінші жерге климат ауыстырған кезде сол аймақтағы
КАРТАМЕН ЖҰМЫС ауа қысымы әсер етеді. Мысалы, жазықты аймақтарда өмір
1. Картадан Мохаве шөлін сүретін халық таулы аймаққа барғанда ағзасындағы қан қы-
анықтап, климаттық сымы өзгереді.
ерекшеліктерін зертте. Адам шамамен 5000 метр биіктікке көтерілгенде оттекпен
2. Жылдық орташа темпе-
ратура. тыныс алуға мүмкіндік беретін арнайы құрал қолданылады.
3. Бұлтсыз ашық күн- Оған себеп ауа қысымының төмендеуіне байланысты оның
дердің саны. құрылымындағы оттек қысымы да азаяды. Адам 2000–3000
4. Неліктен Ливерпуль метрге дейінгі биіктікте өмір сүре алады. Алайда Жер шарында
шығанағында жел халықтың көп бөлігі 200–500 метр биіктікте қоныстанған.
электр станциясын салу
жоспарланды? Ылғалдылық – адам Адам тіршілігі мен ағзасына әсер ететін
5. Қазақстанның қай ай- климаттық фактор. Атмосферадағы салыстырмалы ылғалдылық
мақтарында жел және 30–35%-дан төмен жағдайда адам денсаулығына кері әсер
күн электр станциясын етеді. Ең алдымен терінің құрғауы мен адам ағзасына судың
салуға болады? Клима- жетіспеуі байқалуы мүмкін.
тын зерттеп, өз жобаң-
ды ұсын.

40