Page 44 -

ҚЫЗЫҚТЫ ДЕРЕКТЕР сымдағы айырмашылықтан туындайды. Жоғары көтерілген ауа
Мұхит жағалауында ор- ағыны жоғары бағытталып, желдің ығысуына және жылдамдығы
наласқан елдерге жыл сай- мен бағытын өзгертіп, құйынды қалыптастырады. Торнадоның
ын дауылдар мен тайфун- ұйытқу диаметрі 250 м-ге дейін жетеді.
дар айтарлықтай шығын
әкеледі. Мұхиттардың үстінде тайфун, ураган, вилли-вилли, багио
Осындай апаттарды желдері қалыптасады. Тропиктік циклондар – мұхиттардың
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
алдын ала болжау үшін тропиктік ендіктерінде, көбіне 5–20 солтүстік және оңтүстік
АҚШ-та метеорологиялық ендік аралығында түзілетін атмосфералық жойқын құйындар.
«Дауылдарды бақылау Ұлт- Олар Шығыс Азияда – тайфун, Аустралияның солтүстік-батыс
тық Орталығы» (National
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Hurricane Center, NHC) жағалауларында – вилли-вилли, ал Солтүстік және Оңтүстік
мемлекеттік мекемесі бар. Америкада ураган деп аталады. Бұл құбылыстар теңіз жаға-
Штаб-пәтері Флорида шта- лауындағы елдерге мол жауын-шашын, қатты желдер мен
тында орналасқан және дауылдар алып келіп, айтарлықтай шығынға ұшыратады.
Флорида халықаралық
университетіндегі Ұлттық Қазақстанда кездесетін қауіпті
метеорологиялық агент-
тік болып саналады. Оның метеорологиялық құбылыстар
мақсаты – тропиктік дауыл- Қазақстан географиялық орнының ерекшелігіне байланыс-
дардың күшеюін қадағалау ты климаты құрғақ және шұғыл өзгеріп отырады. Оңтүстік
және болжау. Орталық тро-
пиктік цик лонның келуін аймақтарында жаз өте ыстық, кейде тіпті 45°C-тан асады да,
36 сағат ішінде ескертіп, аптап ыстықтар басталып, шөлді аймақтарда құмның беті 60°–
әртүрлі БАҚ жаңалықта- 70 °C-қа дейін қызады. Осындай аптап ыстық нәтижесінде кей
рында, радио арқылы және аймақтарда қуаңшылық және жоғары өрт қаупі басым болуы
тиісті мекемелерге хабар- мүмкін. Ал қыс мезгілінде елдің солтүстік, шығыс аймақта-
ламаларын жариялайды. 0
Сонымен қа та р рында ауа температурасы –35–40 C-қа дейін төмендеп, қатты
NHC – Солтүстік Атлант аяздан адамдардың қол-аяқтары, беттері үсіп, денсаулыққа
және Шығыс-Тынық мұ- зиян келтіреді. Сонымен қатар көлік тасымалына кедергі жа-
хит аймағындағы тропиктік сап, әуе рейстері мен қалааралық тас жолдар жабылады. Осы
цик лондарды қадағалай- аймақтардағы жылда кездесетін мәселе – су тасқыны. Қыс
тын, аймақтық маман-
дандырылған метеороло- мезгілінде мөлшерден көп қар жаууына байланысты, көк-
гиялық орталықтарының тем айларында су тасу қаупі басым болады. Су басу қардың
бірі. Орталық халықара- еруі, қатты нөсерлі жауындар, судың желмен көтерілуі, сеңнің
лық деңгейде Атлант және кептелуі кезінде жер бетіндегі су нысандарының деңгейінен
Шығыс-Тынық мұхит ау- күрт көтерілуі нәтижесінде болады. Соның салдарынан елді
дандарындағы циклондар
туралы ақпаратты жинау, мекендердің, егіншілік алқаптарын су басып, халыққа, ел эко-
зерттеу және тарату үшін номикасына айтарлықтай шығын әкеледі.
жұмыс жасайды.
Құбылыс Себебі Салдары
Тұман – ауа Су буының Көлік қатынастары
қабатының жерге конденсациялануы кезінде көру
таяу қабатында ұсақ нәтижесінде, ауа қашықтығын азайтып,
су тамшыларының температурасы шық кедергі жасайды.
немесе мұз температурасынан Темір құрылымдарын
кристалдарының төмен болған кезде тот басуы мүмкін.
жинақталуы. қалыптасады.

44