Page 171 -

лейтін гальваникалық ванналар), аккумулятор батареяларын, СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
автомобиль көліктерін өңдеу зауыттары жатады.
Ғалымдар адам денсаулы-
Тіршілік ортасының ауыр металдармен антропогендік лас- ғына әсер ететін фактор-
тану көздерінен басқа табиғи, мысалы, жанартау атқылауы бар: ларды зерттеу барысында
кадмий салыстырмалы түрде жақында Жерорта теңізіндегі мынадай қорытындыға
Сицилия аралындағы Этна жанартауының атқылау өнімдері келген: адам денсаулығы-
ның 50%-ы тіршілік жағда-
құрамынан анықталды. Кейбір көлдердің беткі суларында уытты
адам іс-әрекетінің басқа түрлері жатады. Осының барлығы ҰСҚА
йына, яғни, тамақтануына,
металдар концентрацияларының артуы қышқыл жауын салда-
физикалық белсенділігі-
рынан болуы мүмкін. Ол осы көл суы шаятын минералдар мен
не, салауатты өмір сүруі-
не, 20%-ы қоршаған орта
жыныстардың еруіне апарып соғады. Осы ластау көздерінің
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жағдайына, 20%-ы тұқым-
барлығы биосферада немесе оның құраушыларында (ауа, су,
қуалау шылыққа, тек 10%-ы
топырақ, тірі ағзаларда) табиғи деңгейімен салыстырғанда
медицинаның даму деңге-
ластаушы металдар мөлшерінің артуына себеп болады.
йіне байланысты болады.
Антропогендік факторларға кен, мұнай-газ өнеркәсібінің
ЖОБАЛЫҚ Н
өндірістік қалдықтары, қара және түсті металдарды өндіру,
ауыр және уытты металдар мөлшері көп ауыл шаруашылығы
тыңайтқыштарын ретсіз қолдану, жылу-электр орталықтары,
металдардың биогеохимиялық циклінде өзгерістерге апарып
соғады.
Металдар барлық салада кеңінен қолданыла бастады. Мы-
салы, қорғасын және оның қосылыстары қорғасынды-қышқыл-
ды батареялар, қорғасынды құбырлар, қорғасынды бояулар,
ыдыс-аяқтар, зергерлік бұйымдар және пестицидтер жасауда
қолданылды. Қорғасынның өнеркәсіптік қолданылуын азайт-
қанымен өндіріс орындарынан шығатын қорғасынның шаң-
тозаңдары тыныс жолдары арқылы еніп, ағзада жинақталады,
адамның зейінін, есте сақтау қабілетін төмендетіп, ми және
жүйке жүйесінің қауіпті ауруларын туғызады.
2-кесте. Кейбір уытты металдар туралы мәліметтер

№ Уытты Қоршаған ортаға Адам ағзасына Құрамында болуы
р/н металл түсу көздері түсуі мүмкін заттар Ауру белгілері
1 Қорғасын Іштен жану Ауа, топырақ, Автокөлік аккумуля- Орталық жүйе жүйесінің,
қозғалтқышта- су арқылы торлары, этилденген бүйрек, бауыр, ми, жыныс мү-
ры,металдарды және тамақ- бензин, бояу, ойын- шелері қызметінің бұзылуы.
балқыту, пести- пен шықтар, пестицид- Бас ауыру. РНҚ жұмысының
цидтер, өнеркә- тер, антиквариаттар, тежелуі.
сіп орындары ПВХ, темекі
2 Сынап Өнеркәсіп Сумен, ауа- Балық түрлері, сы- Орталық жүйке жүйесі, ми
орындары, мен, балық, напты шам, термо- аурулары, сал, бұлшық ет дірі-
көмір жағатын ұлулармен метр лі, бас ауыру, асқорыту және
электр станция- иммундық жүйе аурулары,
лары өкпе, бүйрек, тері

171