Page 83 -

Осы өзгерістердің себебін түсіндіру үшін тұздардың ерітінді- Гидролиз
леріндегі жүретін үдерістерді қарастырайық. Мысалы, мырыш (hydrolysis) – заттардың
сумен әрекеттесіп, бас-
хлориді еріген кезде олардың диссоциациясы орын алады:
тапқы заттардың ыды-
ZnCl = Zn 2+ + 2Cl - рап, жаңа қосылыстар-
2(сулы) (сулы) (сулы)
Алынған гидраттанған иондар су молекулаларымен әре- дың түзілуімен жүретін
химиялық алмасу реак-
кеттесе алады:
циясы.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
– аниондар Cl (HCl – күшті қшқыл) су молекуласының өз-
–
герісін тудырмайды, демек рН мәні өзгермейді;
2+
–Zn катиондарының (Zn(OH) – әлсіз негіз) су молекулала-
2
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
рымен әрекеттесуі рН мәнінің өзгеруіне әкеледі, нәтижесінде
сутек иондары түзіледі:
→ ZnOH + H
2+
Zn + H O ← + +
2
Осылайша, егер тұз әлсіз негіз бен күшті қышқылдан түзілген
болса, онда гидролиз катион бойынша жүзеге асады, ерітінді-
де сутек иондарының көбеюіне септігін тигізеді (қышқылдық
орта, pH<7).
Мырыш хлориді гидролизінің молекулалық теңдеуі:
→ ZnOHCl+HCl
ZnCl + H O ←
2 2
Мырыш ионы екі зарядты болғандықтан гидролиз сатылап
өтеді:
1-саты Zn + H O ← + +
→ ZnOH + H
2+
2
+
→ Zn(OH) + H
2-саты ZnOH + H O ← +
2 2
Қалыпты жағдайларда үдеріс тек бірінші саты бойынша өте-
ді. Оны жүйедегі тепе-теңдіктің ығысуымен түсіндіруге болады:
гидролиз – қайтымды үдеріс. Тепе-теңдіктің әртүрлі жағдайлар-
дың әсерінен ығысуы Ле Шателье принципімен бақыланады.
Осы принципке сай ерітіндідегі сутек иондарының жинақталуы
тепе-теңдіктің бастапқы заттар жағына ығысуына әкеледі.
Гидролиздің жүру мүмкіндігін былайша да анықтауға бо-
лады: хлорид ионы жағдайында гидролиз анион бойынша
жүрмейді, себебі сумен алмасу әрекеттесуі нәтижесінде күшті
электролит түзілген; мырыш катионы бойынша гидролиз аз
диссоциацияланатын электролиттің түзілуіне әкеледі. Осылайша
гидролизді заттардың сумен алмасу реакциясы арқылы жүріп,
аз диссоциацияланатын электролит түзілетін үдеріс ретінде де
анықтауға болады.

3-ТАПСЫРМА. Алюминий ионы гидролизінің сатылы теңдеуін жаз. Алю-
миний нитраты ерітіндісінің ортасы қандай болады? Жауабыңды түсіндір.
Натрий карбонатын суда еріту кезінде диссоциация жүреді:
Na CO =2Na + +CO 2-
2 3(сулы) (сулы) 3(сулы)

83