Page 144 -

Тарауды бекітуге арналған сұрақтар мен тапсырмалар

F/H
1. Денеге S орын ауыстыру бағытында әрекет еткен айнымалы
F күштің (7.37-сурет) жұмысын анықта. 8
2. Массасы 5 кг жүкті нейлон жіппен 10 м биіктікке көтергенде 6
ауырлық күші қандай жұмыс атқарды?
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
3. Адам еденде тұрған массасы 10 кг ағаш жәшікті итеріп, оның 4
орнын 5 м-ге өзгерту үшін 60 Н күш жұмсады. Еден мен ағаш
жәшіктің арасындағы үйкеліс коэффициенті 0,5. Жәшіктің кине- 2
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
тикалық энергиясының өзгерісін анықта.
4. Массасы 1 т жүк 10 м биіктіктен құлап түсіп, топыраққа 40 см 0
тереңдікке еніп кетті. Топырақтың орташа кедергі күшін анықта 1 2 3 4 s/м
( g = 10 Н/кг). 7.37-сурет
5. 10 м/с жылдамдықпен қозғалып келе жатқан допты тоқтату үшін 10 Дж жұмыс атқарылды. Доптың
массасы қандай?
6. Массасы 800 г балға үйдің шатырын жөндеп жүрген жұмысшының қолынан түсіп кетті.
Үйдің биіктігі 5 м.
а) Еркін түсіп келе жатқан балғаның жер бетіне 2 м қалғандағы кинетикалық энергиясын анықта
(g = 10 Н/кг). Ауаның үйкелісі ескерілмейді.
ә) Балғаның осы биіктіктегі потенциалдық энергиясы қандай?
б) Балғаның толық механикалық энергиясы қандай?
в) Қандай биіктікте балғаның кинетикалық және потенциалдық энергиялары тең болды?

7. Тік жоғары лақтырылған дененің бастапқы кинетикалық энергиясы 150 Дж. Дене 10 м биіктікке кө-
терілгенде 10 м/с жылдамдыққа ие болды. Дененің массасын анықта.
8. Массалары m =m =m екі шар серпімді соқтығысудан кейін тегіс үстел бетімен υ '=υ '=υ жылдам-
1 2 1 2
дықпен қарама-қарсы бағытта қозғалды. Жүйенің импульсін анықта.
м м
9. 3 ∙ 10 жылдамдықпен қозғалып келе жатқан массасы 1u протон қарама-қарсы 1,5 ∙ 10 жыл-
7
7
с с
дамдықпен қозғалып келе жатқан массасы 4u гелий ядросына серпімді соқтығысты. Соқтығысқаннан
м
7
кейін протон 4,2 ∙ 10 жылдамдықпен қозғалса, гелий ядросы қандай жылдамдыққа ие болды?
с
Қорытынды
• Механикалық жұмыс – денеге түсірілген күш әрекетінің сандық өлшемі болып табылатын физи-
калық шама.
• Энергия дененің жұмыс істеу қабілеттілігін сипаттайды.
• Өзара әрекеттесетін денелер жүйесінің кинетикалық энергиясы мен потенциалдық энергиясы-
ның қосындысын механикалық энергия деп атайды.
• Тұйық жүйенің толық механикалық энергиясы сақталады.
• Қозғалыстағы барлық дененің импульсі болады. Тұйық жүйеде импульстердің қосындысы сақта-
лады.
• Реактивті қозғалыс импульстің сақталу заңының күнделікті тіршілікте, техникада қолданылуы-
ның мысалы болып табылады.

144
144