Page 145 -
P. 145
8 Тербелістер
ХХ ғасырдың бірінші жартысында ■ маятниктердің түрлерін және олардың
өркендеуші елдердің авиация саласында тербелістерін сипаттай алуды, ХБЖ (SI)
үлкен мәселе туындады. Ұшып жүрген негізгі өлшем бірліктерін пайдалана
ұшақтар қандай да бір жылдамдыққа отырып, физикалық теңдеулерді
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
жеткенде өздігінен кенет күйрейтіндігі тексересің;
анықталды. Ұшақтардың бүлінуі жойқын
күштердің әсерінен пайда болды. Бұл ■ тербелмелі қозғалыста энергияның
құбылыс ағылшынша «flutter» (дірілдеу) – деп сақталуын сипаттайсың;
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
аталады. Бұл мәселенің мүмкін болатын ■ гармоникалық тербелістер кезіндегі
шешімдері қандай? координатаның, жылдамдық пен үдеудің
өзгеруін график бойынша сипаттай
Сен білесің: аласың;
■ гармоникалық тербелістердің x=x sinωt
■ денелердің күш әсерінен жылдамдығын, max
теңдеуін және оны қолдануды үйренесің;
бағытын өзгерте алатындығын және
деформацияға ұшырайтындығын; ■ гармоникалық тербелістер кезіндегі
υ=υ cosωt жылдамдық және a= – ω x
2
max
■ деформацияның серпімді және үдеу теңдеуін және оны қолдануды
пластикалық болып бөлінетіндігін; үйренесің;
■ денеде пайда болатын серпімділік күшінің ■ жүйенің меншікті жиілігіне жақын сыртқы
физикалық мағынасын; тербелістер жиілігі кезінде тербелістер
■ теңайнымалы бірқалыпсыз қозғалысты амплитудасының графикалық өзгерісін
сипаттауды; сипаттайсың, сондай-ақ резонанстың
сипаттамасын түсіндіресің;
■ шеңбер бойымен қозғалған дененің
периоды мен жиілігін анықтауды; ■ пайдалы немесе зиянды резонанс
жағдайларына мысал келтіре аласың.
■ шеңбер бойымен қозғалған дененің
бұрыштық жылдамдығын анықтауды
білесің.
Пәнаралық байланыстар
Математика пәнінен бұрыштың радиандық
Осы тарауда сен оқып үйренесің: өлшемі туралы, градусты радианға және ра-
дианды градусқа айналдыра алу, синус, коси-
■ еркін тербелістерге мысал келтіре отырып, нус функцияларын, олардың графиктерін сызу
тербелмелі қозғалыстың сипаттамалары: туралы алған біліміңді физикада тербелістерді
амплитуда, период, жиілік, бұрыштық сипаттауда қолдана аласың.
жиілік, фаза, тербеліс фазаларының
айырымын білесің және оларды қолдана
аласың, жиілік пен бұрыштық жиілік
арқылы тербеліс периодын анықтайсың;
145
