Page 150 -

Жылжымалы парақ 8.2 Гармоникалық тербелістер
жолағындағы қисық
сызықтар жиынтығын және оны графиктік сипаттау
қалай атауға болады?

Жүйе тербеліске келгенде қалам бірқалыпты қозғалған па-
рақшада қандай да бір график сызады. Бұл график синусоида
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
(косинусоида) деп аталады (8.4-суретке қара).
Тербелістегі жүйенің қозғалысын оның графигін қолдана
отырып сипаттауға болады. Сонымен қатар керісінше, тербеліс
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сипаты белгілі болса, оның графигін салуға болады. Гармони-
калық қозғалыс графигінің (8.5-сурет, а) сызықтық қозғалыс
графигінен (8.5-сурет, ә) бір өзгешелігі, гармоникалық тер-
белістер циклді көрсетеді, яғни қайталанып отырса, сызықтық
қозғалыс барысында цикл болмайды. График арқылы уақыт
8.4-сурет. Тербелмелі
қозғалыс өте келе қозғалыстың қалай өзгергендігін бақылауға бола-
ды. Көп жағдайда нөлдік деңгейді біз тепе-теңдік қалып деп
ТІРЕК СӨЗДЕР: таңдап аламыз да, ығысуды Оу осіне орналастырып, уақытты
Ох осіне саламыз. Нөл Оу осінің дәл ортасына орналасқан-
■ амплитуда дықтан, ығысу «оң» және «теріс» мәнді қабылдайды. Графикті
■ гармоникалық тербеліс пайдаланып (8.6-сурет), тербелмелі жүйенің тербеліс периоды
■ периодтық қозғалыс мен амплитудасын оңай анықтауға болады. 8.6-суреттегі А –
ең үлкен ауытқуы, яғни тербеліс амплитудасы, ал Т – тербеліс
периоды. График бойынша толық 3 тербеліс жасалғандығын
бақылауға болады.

Дененің тепе-теңдік x, см x, м
күйден ығысуы синус
(косинус) заңымен өз- 10
геретін тербелісті гар-
моникалық тербеліс 5
деп атаймыз. 0 0,25 0,5 0,75 1,0 t,c
0
-10 5 10 t,c
а) ә)
8.5-сурет. Графиктер арасындағы өзгешелік
Берілген 8.5-суреттегі (а) дененің тербеліс графигіне назар
аударсақ, дене +10 см және -10 см аралығында тербелетіндігін
бақылауға болады, онда тербеліс амлитудасы 10 см немесе
0,1 м. Гармоникалық тербеліс графигі белгілі бір уақыт сайын
қайталанып отырады, яғни графиктен 1 с уақыт аралығында
дене күйі дәл сол күйге қайта келеді, тербеліс периодының мәні
мен жиілік мәнін графиктен анықтауға болады немесе керісін-
ше, бізге тербеліс периоды мен тербеліс амплитудасы белгілі
болса, графикті салуға болады. Сәйкесінше, дененің тербеліс

150