Page 19 -

(2.1) – теңдеуді ( 2.4) – теңдеуіне қойып түрлендіріп алаты- x/м
нымыз: 600
υ ∆t=x – x (2.5)
x 2 1
Осыдан дененің соңғы координатасын анықтайық:
x =x +υ ∆t (2.6) 200
2 1 x
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Бұл теңдеу түзусызықты бірқалыпты қозғалыстағы x(t) тәуел-
ділік теңдеуі деп аталады. 0 10 20 t/c
2.2-сурет. Автокөлік
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
қозғалысының х(t)
Тас жолда келе жатқан жүк автокөлігінің қозғалысы бақыланды. Бақы- тәуелділік графигі
лау басталған мезеттегі (t =0) оның координатасы x =200 м, ал 20 с кейін
0 0
оның орны x=600 м болды. υ/мc – 1
а) осы аралықтағы автокөліктің жылдамдығын есепте және x(t) тәуел- 20
ділік графигін тұрғыз;
ә) υ(t) тәуелділік графигін тұрғыз;
б) t=30 c мезеттегі координатасын анықта;
в) t=30 c пен t=50 c аралығындағы орын ауыстыруын тап және қозға- 0
лыс теңдеуін жаз. 10 20 30 t/c
2.3-сурет. Автокөлік
Шешуі: а) Алдымен автокөліктің жылдамдығын анықтайық:
қозғалысының υ (t)
∆x x – x 600 м – 200 м м x
υ = = 0 = =20 . тәуелділік графигі
x
∆t t – t 20с – 0 с
0
x(t) тәуелділік графигі 2.2-суретте көрсетілген. 2-ТАПСЫРМА
ә) Автокөліктің жылдамдығы уақыт өтуіне қарай өзгермейді. Сон-
дықтан υ (t) тәуелділік графигі t осіне параллель түзу сызық υ (t) тәуел- 2.4-суреттегі графиктің
x x
ділік графигі 2.3-суретте көрсетілген. берілгендерін пайдалана
отырып, шайба жылдам-
б) t=30 c болғандағы автокөліктің координатасын анықтайық:
дығының уақытқа тәуел-
1-қадам. ∆x=υ ∆t; ∆x=x – x ; ділік графигін сыз. Тұрғы-
x 0
м зылған график бо йынша
2-қадам. x – x =υ(t – t ); x – 200 м=20 (30 с – 0)
0 0 с шайбаның орын ауысты-
x=800 м.
руын анықта.
в) t=30 c пен t=50 c аралығындағы орын ауыстыруы:
1-қадам. ∆x=υ ∆t x/м
x 5
м
2-қадам. ∆x=20 (50 с – 30 с)=400 м. 4
с 3
Автокөліктің жылдамдығы тұрақты және υ=20 м/с тең. Бастапқы коор-
динатасы x =200 м. Енді x(t) тәуелділік теңдеуін жазайық: 2
0 1
3-қадам. x=x +υ t;
0 x 0
4-қадам. x=200+20t 1 2 3 4 t/c
Жауабы: а) υ=20 м/с. x(t) тәуелділік графигі 2.2-суретте көрсетілген;
ә) υ (t) тәуелділік графигі 2.3-суретте көрсетілген; 2.4-сурет. Шайбаның
x
x(t) тәуелділік графигі
б) t=30 c мезеттегі координатасы x=800 м;
в) t=30 c пен t=50 c аралығындағы орын ауыстыруы ∆x=400 м және x(t)
тәуелділік қозғалыс теңдеуі x=200+20t.

19