Page 205 -

суындағы толқынның таралу жылдамдығы – 1680 м/с. Тастың биіктігі қан-
дай?
Шешуі:
1-қадам. Есеп шарты бойынша ультрадыбыстар бөгеттен шағылған-
2s
дықтан, υ= формуласын қолдануға болады.
t υ · t
2-қадам. Осы формуладан ізделінді шама табылады: s= .
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
2 дыбыс
1680 м/с · 2,05 с көздері
3-қадам. Мұхиттың H тереңдігін табайық: H= =1722 м. h H
2
4-қадам. h-ты (10.29-суретте көрсетілген) есептейік,
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
1680 м/с · 2,04 с
h= ≈1714 м.
2
5-қадам. Тастың биіктігін есептеп табайық: x=H – h≈8 м.
Жауабы: ≈ 8 м
10.29-сурет
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. Оқушы қоңырау дыбысын естігеннен кейін өзінің дәптеріне бы-
лай деп жазған: «Қоңырау дыбысының ауада таралуы кезінде ауа
молекулалары ары-бері қозғалды, олар бірнеше рет бір-біріне
жақындайды және бір-бірінен алыстайды».
Оқушы молекулалар қозғалысын дұрыс сипаттай алды ма?
2. Бойлық толқындарға тән қасиеттерді есіңе түсіріп, дыбыс толқын-
дарының таралуына тән үш қасиетті тұжырымда.
3. Ультрадыбыстың медицинада пайдаланылуына мысалдар келтір.
4. Ультрадыбыстың қандай ерекшелігі оны эхолокацияда қолдануға
мүмкіндік береді?
5. Неліктен ультрадыбыстық зерттеу (сканерлеу) кезінде қан мен
бұлшықет ұлпалары арасындағы айырмашылықты ажырату қиын?
6. Медицинада адам денесінің кескінін алу үшін жиілігі 4 МГц уль-
традыбысты пайдаланады. Ультрадыбыстың адам денесінен өту
жылдамдығы 1500 м/с. Толқын ұзындығы қандай?
7. Дәптерге кесте сызып, дыбыс, ультрадыбыс және инфрадыбысқа
сәйкес келетін жиіліктерді топтастыр.

Жиіліктер: 0,05 Гц, 0,5 Гц, 5 Гц, 5 кГц, 50 Гц, 50 кГц, 5 МГц.
8. Жиілігі 55 кГц ультрадыбыстық сигнал теңіз түбінен шағылып,
0,2 с-тан кейін қайтып оралады. Теңіздің тереңдігі – 148 м.
Ультрадыбыс тық толқынның ұзындығын анықта.
9. Ультрадыбысты пайдаланып, қараңғыда адамдардың кеңістікте
бағдарлануына көмектесетін қарапайым құрылғы жасау туралы
ойланып көр. Жобаңды сыныптасыңмен, мұғаліміңмен талқыла.

205