Page 210 -

1-ТАПСЫРМА Астрономияда арақашықтықты өлшейтін арнайы бірлік-
тер: жарық жылы мен парсек сияқты өлшем бірліктері мен
1.5-суретте тікбұрышты
үшбұрыш берілген. Ма- шамалар бар. Бұрышты көбінесе радианмен өрнектейді, бірақ
тематика курсынан алған астрономияда өте кіші бұрыштар қарастырылатындықтан,
біліміңді пайдалана оты- бұрышты градуспен өлшейді. 1 градустан аз болатын бұрыштар
рып, сәйкестендіруді бұрыштық минутпен алынады, мұндағы 1 бұрыштық минут 1/60
орында.
параллаксҚА
градусты құрайды. Сонымен қатар одан да кіші бірлік қолда-
нылады, ол 1 бұрыштық секунд = 1/60 минут = 1/3600 градус.
c Жер мен Күнді қосатын сызықпен бір бұрыштық секундқа тең
b
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
доға жасайтын түзу жұлдызға дейінгі қашықтықты береді. Бұл
α
ЖОБАЛЫҚ НҰС
a парсек ұғымының негізі болып табылады.
11.6-суреттен мына қатынасты алуға болады:
11.5-сурет.
Тікбұрышты үшбұрыш Жер – Күн арақашықтығы
= ;
жұлдыз – Күн шеңбері 360 O
a
ctgα =
sin b ab p
= ;
sinα=ab 2πd 360 O
O
a 360 (ab) ab 1 а. е.
cosα = d = = =
c 2πd p p
cos
cosα = b Сонда бір парсек бұрыштық секундпен алынған жылдық
a параллакстың кері шамасына тең.

b 1 а.б.
tgα = d = (11.2)
a sinp ''
tg
tgα = b Бұрыштар кіші болған жағдайларда олардың синустарын
c бұрыштың өзімен алмастыруға болатыны математика курсынан
белгілі.
ctgα=ca
1 а.б.
ctg b d = (11.3)
sinα = p ''
c
Сонымен бірге бұрыштық минут және бұрыштық секундтағы
радиан мәндері сәйкесінше мынаған тең:
ЗЕРТТЕ
O
360 60'
Оң қолыңды алға созып, p' = ≈ 3437,747';
сұқ саусағыңды жоғары 2π
көтер.
O

Көздерінді кезекпен жа- p'' = 360 ∙ 60' ∙ 60'' ≈ 206264,8''.
уып отырып, саусағыңның 2π
көріну бойынша сызба-
сын тұрғыз. Көздеріңнің Қашықтық алыстаған сайын бұрыштың мәнінің аз болуы,
арақашықтығын өлше. параллакстық әдістің қолданылу шегінің бар екендігін білдіреді.
Қолыңның ұзындығын
анықта. Нәтижелерің бо- Жерден 100 пк немесе 300 ж.ж.-нан алыс емес жұлдыздар үшін
йынша қорытынды жаса. жылдық параллаксты нақты анықтауға болады.

210