Page 212 -

Түзу жолда кешке 11.2 Жұлдыздарды сипаттайтын
қарай бірдей үш жеңіл
автокөлік бірінің шамалар
соңынан бірі саған
қарсы келе жатыр
делік. Барлығында Ертедегі адамдар жұлдыздарды көбінесе Жерден көрінетін
бірдей жанған жарықтылықтарына қарап салыстырған. Соның дәлелі ретін-
болады. ЛЫҚ НҰСҚА
автокөліктердің де біздің заманымызға дейінгі ІІ ғасырда өмір сүрген ежел-
жарығы саған бірдей
қашықтықта көріне гі грек ғалымы Гиппарх Никейскийдің сол заманның өзінде
ме, әлде әртүрлі жұлдыздардың жарқырауының өлшеу шкаласын беруге ты-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
қашықтықта көріне рысқанын айтуға болады. Ол көзге көрінетін жұлдыздарды
ме? жарықтылықтарына байланысты алты шамаға бөлген. Егер
жұлдыз жақсы жарқырап көрінсе, бірінші шамаға жатады, ал
ТІРЕК СӨЗДЕР: нашар жарқыраса, алтыншы шамаға жатқызған. Мұндай өлшеу
шкаласы жұлдызға толық сипаттама бермейді. ХІХ ғасырда
■ жұлдыздық шама
британ астрономы Норман Погсон бұл шкаланы жетілдіріп,
■ жарық мөлшері
логарифмдік тәуелділік енгізді. Жұлдыздық шаманың бірлікке
артуымен жұлдыздың жарқырауы 2.512 есеге кемиді. Демек,
бірінші жұлдыздық шаманың жарқырауы алтыншы жұлдыздық
Жұлдыздың одан келетін
сәулеге перпендикуляр шамадан жүз есе артық. Ке йіннен Гиппархтың берген сипатта-
орналасқан бірлік ау- масы көрінерлік жұлдыздық шама атауына ие болды.
данды жарықтанды- Жұлдыздардың көзге көрінерлік жарықтылығын санмен
ратын жарық мөлшері сипаттайтын шама көрінерлік жұлдыздық шама деп аталады.
жұлдыз жарқырауы Көрінерлік жұлдыздық шаманы m деп белгілейді.
деп аталады.
Көрінерлік жұлдыздық шама шкаласындағы m=0,1,2,3 т.с.с
ЖОБА
мәндері бақыланатын жұлдыз жарқырауының кему ретін біл-
діреді. Ең жарық жұлдыздың m көрінерлік шамасы теріс мәнді

Жұлдыздар әртүрлі қашықтықтарда болса да, Жердегі
бақылаушыға олардың жарығы бірдей болып көрінуі мүмкін.
Жұлдыз дың нақты жарықтылығын сипаттау үшін абсолют жұл-
дыздық шаманы енгізеді.
Жұлдыздардың шын мәніндегі жарықтылығын анықтайтын
шама абсолют жұлдыздық шама деп аталады. Оны M әрпімен
белгілейді. Абсолют жұлдыздық шама 10 парсек қашықтықта
болатын жұлдыздың көрінерлік жұлдыздық шамасы болып
табылады.
11.7-сурет. Көрінерлік жұлдыздық шама, абсолют жұлдыздық шама
Жұлдыздардың және арақашықтық арасындағы байланысты келесі теңдеу
бақылаушыға көрінуі
арқылы өрнектейді:
� 
 d
m – M = 5 lg   (11.4)
 10 
Мұндағы, m-M – арақашықтық модулі деп аталады.

212