Page 49 -

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
б) автобустың айналма жолды жүріп өтуі үшін ілгерілемелі қозға-
лыс заңдылығын қолдануға бола ма? (Неге? Қалай ойлайсың?) Жер осінің эклиптика
в) автобус дөңгелегінің диаметрі 750 мм болса, осы жолда дөңгелек жазықтығына көлбеулігі
қанша айналым жасаған? 66°33´22˝, ал өз осінен айна-
г) автобустың артында келе жатқан жеңіл автокөлік дөңгелегінің лу периоды 23 сағ 56 мин.
диаметрі 400 мм болса, оның дөңгелегі қанша айналым жа- Әр 41 мың жылдық пери-
саған? одпен Жер осінің көлбеу-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ғ) автобус дөңгелегінің айналу саны жеңіл автокөлік дөңгелегінің лік бұрышы 22,1-ден 24,5
айналу санынан өзгешелігі қандай? градусқа өзгеріп отыра-
д) жеңіл автокөлік айналма жолда сыртқы шеңберге шықса, дөң- ды. Жер осінің бағыты да
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
гелегінің айналым саны өзгере ме? Қалай ойлайсың? 26 мың жылдық период-
е) жүргізуші автобустың жылдамдығын өзгертсе, не өзгереді? пен өзгеріп отырады. Әр
ж) айналма жолдар не үшін қажет? 13 мың жылда осындай
з) айналма жолда 60 км/сағ жылдамдықпен жүруге бола ма? айналымда полюстер де
и) айналма жолға бағдаршам қоймаудың мәнісі неде? өзгереді екен. Күн жүйесін-
к) айналма жолдағы автобустың жылдамдығын вектормен сызып дегі барлық планеталар-
көрсет. дың көлбеулік бұрыштары
бүгінгі күні белгілі. Мыса-
2. Үш тілшесі бар сағаттың минуттық, секундтық тілшелері 1 сағатта лы: Марс тың көлбеулігі
неше рет кездеседі? (3.7-суретке қара) 25,2 градусты құрайды.
а) әр кездесуде секундтық тілшесі неше айналым жасайды?
ә) минуттық тілшесінің осы уақыттағы айналу периоды мен жиілігі
қандай?
б) минуттық тілшесінің әр кездесудегі айналым саны секундтық
тілшесінен айырмасы қанша?
в) секундтық тілшесінің осы уақыттағы айналу периоды мен жиілігі
қандай?
г) екі тілшенің айналу жиіліктерін салыстыр.

3. Жердің өз осінен айналу жиілігі қандай? 3.7-сурет. Үш тілшесі
а) әр 15 минутта Жер экваторындағы белгілі материялық нүкте бар сағат
қандай бұрыш сызар еді?
ә) осы нүктенің Жер толық бір айналым жасағанда жүріп өтетін
жолы қандай?
4. Екі айналма жолмен екі пойыз қарсы бағытта жүріп отырады. Әрқай-
сысы айналма жолды 15 минутта толық жүріп өтеді. Пойыз жарты
сағат сайын бірінші айналма жолдан өтсе, ал екінші айналма жолдан
әр 15 минут сайын өтетінін диспетчер белгілеп отырады. Бір күнде
айналма жолдардан өткен қанша пойыз тіркелген? (3.8-суретке қара)
5. Сахнада «Бәйшешек» тобы биден өз өнерлерін көрсетеді «Бәйше-
шек» тобының бишілер саны 16 (8 қыз бала, 8 ер бала). Бишілер 3.8-сурет. Пойыздың
шеңбер құрып билеген соң араларын екі қадамға алшақтатып айналма жолы
отырды да, түрлі қимылдар көрсетеді.
а) Іргелес екі бишінің арасы мөлшермен алғанда неше градустан
болған?
ә) Әр жарты минутта бишілер үш айналымнан жасаған болса,
айналу периодтары қандай болған?

49