Page 48 -

ЗЕРТТЕ 2-ТАПСЫРМА

Сағаттың секундтық тіл- Жер Күнді 365 күн 6 сағат 9 минут 10 секундта толық бір айналады.
шесінің әр 10 с уақыт- Жер өз осінен 23 сағат 56 минут 4 секундта толық бір айналым жасайды.
тағы бұрыштық ығысуын Секундпен алғанда қанша болатынын өз бетіңше есептеп көр.
радиан мен өлше. Өлшен-
ген шаманы гра дуспен ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
өрнекте. Секундтық тілше
ұшының периоды минут- Дубай қаласындағы Феррис дөңгелегі бүгінгі күні әлемдегі дөңгелек-
тық тілше ұшының перио- тердің ең үлкені (құрылысы әлі де жалғасуда). Жалпы биіктігі 210 м бо-
дынан қанша есе өзгеше? латын осы дөңгелек шамамен 30 минутта толық бір айналым жасайтын
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
болады. Онда 48 капсула орналастырылған (3.4-сурет).
Ал Нұр-Сұлтандағы биіктігі 65 м Феррис дөңгелегі 10 минутта толық
бір айналым жасайды. Онда 36 кабина орналастырылған (3.5-сурет). Екі
дөңгелек үшін мына шамаларды анықтап, оларды салыстыру керек:
а) айналу периодтарын;
ә) қатар екі кабина градуспен өзара қандай бұрыш жасап орналасты-
рылғандығын; 30 ⋅ 30Қ НҰСҚА
б) қатар екі кабина радианмен өзара қандай бұрыш жасап орналасты-
рылғандығын;
в) айналу жиіліктерін;
г) сызықтық өлшемдерін салыстыр.

Шешуі:
ϕЫ
3.4-сурет.
Дубай қаласындағы 1-қадам. Айналу периоды — T = t формуласымен өрнектеледі.
Феррис дөңгелегі ⋅ 60 ⋅ N ⋅ 60 ⋅
T T T
30 60 60
cc c
10 ⋅ 10
Әр қала үшін: T = = T = 1 1 1 c c c 1800 ; cT;cT = ; 10 60 60 = 600 c; c ; c ; 111 = 3= 3=3 ece.
= 600=
= =
ЖОБАЛ
T
= 1800
3 ece..
ece.
cT = =
ece
1800
600
11
22 2
T T T
1
1 11
222
2-қадам. Қатар орналасқан екі кабинаның арасындағы бұрыштарын
360°
360°
=
анықтау үшін: ϕ == 360° = 75 ϕ == 360° = 10= 10°.°.
75°,; ϕ°,;
1
1
1 1
48 48
36 36
ππ
ππ
ϕ
ϕ == 22 == ππ ; ϕ 22 == ππ . .
ϕ ==;
3-қадам. 1 1 1 1
48 48 24 24 36 36 18 18
4-қадам. Айналу жиілігімен периодының байланыс теңдеуін қолда-
нып, алатынымыз:
⋅
c c c
111
, ,
3.5-сурет. Нұр-Сұлтан f =f = f = ⋅ ⋅ − − c ;c ;c 1 ⋅ ⋅ − 3 3− − −3 1 1− − f f f 55610⋅,5561055610⋅ − 4 4− − −4 1 1− − 1 =
4 4−
===
− − −
1
1 14
1 1 1
c ;c ;c ;
033.3.= ,
,
== ,= ,
−
−
3 3−
−−
қаласындағы 1 1 1 T TT 55610⋅,5561055610 f =f = f =; 1 67 10⋅,1 67 10,1 67 10 f f f 1671⋅,1671 ⋅ 00 c c = ,03 ,033.
2 2 2
,1671 ⋅
1 1−3
1
0 0 c 00
,

Феррис дөңгелегі 2 2 2
5-қадам. Сызықтық өлшеміне диаметрлерін (немесе шеңбер ұзын-
D 210 M
дықтарын) алсақ: n = 1 = = 323.
,
D 65 M
2
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. Автобус айналма жолда ішкі шеңбер бойымен 36 км/сағ жылдам-
дықпен 20 с уақыт қозғалды. Автобус айналма жолда шеңбердің
3.6-сурет. Автокөліктің 3/4 бөлігін жүріп өтетіні белгілі болса, мыналарды анықтау керек
айналма жолы
(жүргізуші күнделікті бақылайды):
а) айналма жол радиусын;
ә) айналма жолдың толық ұзындығын;
48